Frankrijk maakt zich opeens zorgen over genetisch veranderde mais

AGEN - Genetisch veranderde producten? Frankrijk leek zich er niet druk om te maken. Maar een curieuze rechtszaak tegen drie boeren heeft daar deze week verandering in gebracht. De Franse regering heeft zelfs opgeroepen tot een nationale discussie over het onderwerp.

De drie boeren stonden dinsdag terecht, omdat ze begin januari met een aantal sympathisanten grote schade hadden aangericht aan een voorraad genetisch aangepaste mais. Die mais was opgeslagen in een fabriek van de producent, het Zwitserse farma-bedrijf Novartis, dat ook bestrijdingsmiddelen maakt en zich tevens heeft geworpen op genetisch veranderde landbouwproducten.

Wat begon als een rechtszaak, eindigde in een soort publieke discussie over de voors en tegens van biotechnologie en genetisch veranderde mais. En dat was precies de bedoeling van de Conféderation Paysanne, de tweede boerenbond van Frankrijk waar veel biologisch telende boeren bij zijn aangesloten. De bond moet niets hebben van genetisch veranderde gewassen.

Volgens de regering-Jospin zijn er aan de mais van Novartis geen risico's verboden en kan het nieuwe gewas dit jaar al op grote schaal in Frankrijk gezaaid worden. Ook de groene milieuminister, Dominique Voynet, heeft zich bij dit regeringsbesluit neergelegd, waaraan overigens wel een verbod op de productie van genetisch veranderde bieten, graan en koolzaad is gekoppeld.

De Novartis-mais is door de inbouw van een gen (bacillus thurengensis) resistent voor de maisboorder, die in sommige streken een kwart van de oogst aantast, maar in Zuid-Frankrijk nauwelijks voorkomt. De mais is met een ander gen resistent gemaakt voor glufosinaat, een onkruidverdelger. Frankrijk verbouwt 50 procent van de Europese mais. Volgens Novartis is zijn mais een uitkomst voor mens en milieu, omdat gewassen minder kwetsbaar worden en de oogsten groter worden.

Gretig

De Conféderation Paysanne ziet dat anders en kreeg tijdens de rechtszaak steun van veel sympathisanten. De curieuze rechtszaak was voor de Franse milieu-activisten de eerste officiële gelegenheid om hun standpunt over genetisch veranderde producten uiteen te zetten en daar maakten de Franse Consumentenbond en Greenpeace dan ook gretig gebruik van. Ze wisten zich gesteund door wetenschappers uit Frankrijk en Engeland.

En uit India. De onderzoekster en regeringsadviseur Vandana Shiva was speciaal naar Frankrijk gekomen om haar steun te betuigen aan het boerenverzet. Ze vertelde de rechter dat de nieuwe, genetisch aangepaste, producten het hongervraagstuk in de Derde Wereld niet zullen oplossen (Novartis claimt dat zijn producten daar wel een belangrijke bijdrage aan kunnen leveren) en verwees naar geflopte oogsten van genetisch aangepaste katoen, een project van het Amerikaanse concern Monsanto. Verder waarschuwde ze voor de snelle mutaties van insecten, zoals de maisboorder, die binnen enkele jaren resistent kunnen worden, waardoor de chemische bedrijven weer met nieuwe gen-gewassen en bestrijdingmiddelen op de markt zullen komen.

Greenpeace-woordvoerder Arnaud Apoteker hekelde de Europese Commissie. 'Brussel' is, stelde Apoteker, ondemocratisch te werk gegaan toen het de invoer van Novartis-mais en genetisch veranderde soja van Monsanto uit de VS in 1996 goedkeurde. Hij wees op protesten van een aantal landen in het Europees parlement en op het verzet van een aantal Europese milieuministers.

De houding van de Franse regering is tot nu toe niet erg consequent geweest. In eerste instantie was Frankrijk de belangrijkste pleitbezorger van de Novartis-mais. Maar nadat de Europese Commissie toestemming gaf voor de import van genetisch veranderde mais, hebben de Fransen in januari 1997 de productie van de mais met het bacillus thurengensis-gen in eigen land toch verboden. De toenmalige regering Juppé beriep zich daarbij op het 'voorzorgsprincipe': mens en natuur moeten worden beschermd tegen onvoorziene en mogelijk ongewenste effecten. Nog geen jaar later besloot de nieuwe regering-Jospin om de Novartis-mais alsnog het groene licht te geven.

Maar geheel afgerond is de kwestie nog niet. Landbouwminister Le Pensec heeft de Novartis-mais nog steeds niet officieel in het handelsregister opgenomen. Dinsdag erkende hij in het parlement dat de hele affaire zich in de grootste geheimzinnigheid en zonder enige inspraak heeft voltrokken.

De Franse regering heeft nu een grootscheepse parlementaire discussie aangekondigd over genetisch veranderde gewassen. Zwitserland, Oostenrijk en Denemarken gingen Frankrijk hierin al voor. Voor het tegenhouden van de Novartis-mais komt deze discussie te laat, maar het voornemen toont wel aan dat de Fransen verdeeld zijn over het onderwerp. En de rechter? Die vroeg aan het slot van de zitting om nog twee weken bedenktijd om tot een uitspraak te komen. Er is negen maanden gevangenisstraf tegen de drie boeren geëist.