Goedkoop succes van lastenverlichting

Een paar weken geleden mocht ik optreden in het Vara-programma Punch op Radio 5. Om de slapte van de zomer te overwinnen had de redactie van dit discussieprogramma bedacht dat het leuk zou zijn om een paar mensen te vragen wat zij zouden doen als zij premier zouden zijn. Die plannen zouden dan door echte deskundigen, oud-bewindslieden namelijk, bekritiseerd worden. Mijn plan kwam neer op de aankondiging van een forse belastingverhoging. Mijn argumentatie was eenvoudig. Alleen door het brengen van een fors financieel offer zouden de achter standen, veroorzaakt door jarenlange bezuinigingsdrift, op terreinen als de gezondheidszorg, de thuiszorg en het onder wijs enigszins ingehaald kunnen worden. Met de retoriek van een geoefend politicus schetste ik de schrijnende kloof tussen de publieke armoede en de private rijkdom in Nederland.

De burger weet met zijn geld raad, gaat drie of vier keer per jaar op vakantie, bestormt de aandelenmarkt en jaagt de hui zenprijzen tot onwezenlijke hoogte op.

Maar pasgeboren baby's sterven omdat er geen couveuses beschikbaar zijn, de wachtlijsten voor ziekenhuisopname zijn er nog steeds, de tijd die in de thuiszorg en in verpleeghuizen beschikbaar is om bejaarden en ander hulpbehoevenden te helpen wordt tegenwoordig in seconden uitgedrukt, om het tekort aan onderwijzend personeel te maskeren worden onbevoegden voor de klas gezet.

Zonder schroom betoogde ik dat het beschavingsniveau van een samenleving niet afgemeten behoort te worden aan het aantal vakanties, maar aan haar publieke voorzieningen. Ik bepleitte een einde aan de mode van de terugtredende overheid en de triomferende markt. Het afnemende vertrouwen in de politiek kan slechts hersteld worden wanneer politici weer het belang van het publieke domein tegenover het particuliere belang durven te verdedigen.

Wanneer politici het lied blijven zingen van de terugtredende overheid, dan ligt het voor de hand dat de burger de politiek meer en meer links zal laten liggen. Waarom zou men immers vertrouwen houden in of zelfs maar belangstelling hebben voor mensen die zich zelf steeds meer buiten spel zetten? Iedere regering, iedere politieke partij is voor goed onderwijs, een goede gezondheidszorg en wat niet al. Het komt erop aan ook de financiële verantwoordelijkheid voor die publieke voorzieningen te nemen.

Mijn gesprekspartners, Wil Albeda (CDA), Hedy d'Ancona (PvdA) en Michel van Hulten (D66), toonden zich na aanvankelijke scepsis enthousiast en er ontwikkelde zich een massieve kritiek op het paarse regeringsbeleid.

Tegelijk werd duidelijk dat zolang Wim Kok de sociale achterban van de PvdA in zijn neoliberale houdgreep zou houden, er van een koerswending geen sprake zou zijn.

Deze week kondigde het kabinet een lastenverlichting van 1 miljard aan. Het is de materiële vertaling van de neoliberale ideologie, het symboliseert de bestendiging van de kloof tussen publieke armoede en particuliere rijkdom. De term lastenverlichting alleen al is ideologisch geladen. Zij suggereert dat de belastingen die burgers betalen als een soort afpersing door een roofzuchtige staat gezien moeten worden, in plaats van wat zij zijn: een bijdrage aan het instandhouden van onmisbare publieke voorzieningen. Het zijn precies deze voorzieningen waarvan de kwaliteit van de samenleving afhangt en die niet anders dan door de overheid verschaft kunnen worden. Politici met 'leiderschap, visie en moed', die minister Peper zo node mist, zouden dat miljard besteed hebben aan het wegwerken van achterstanden in de gezondheidszorg en het onder wijs. Zijn collega's kiezen echter voor het goedkope succes van 'lastenverlichting', alsof in het publieke domein de zon voor niets opgaat.