Nederlandse aanval veroorzaakt storm in Italië

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - 'Dubbele aanval op Italië', en: 'Anti-Italië lobby op oorlogspad'. Met koppen als deze raasde gisteren een storm door de Italiaanse media na de berichten over de weerstand in Nederland en Duitsland tegen deelname van Italië aan de euro in 1999.

Het verhaal dat de Nederlandse minister van financiën Gerrit Zalm zelfs zou opstappen als Rome doordringt tot de kopgroep van de Economische en monetaire unie (Emu), werd breed uitgemeten in kranten als La Repubblica, La Stampa en het financieel dagblad Il Sole 24 Ore.

Het Romeinse La Repubblica noteerde dat het bericht over Zalms dreigen met aftreden in Den Haag weliswaar werd ontkend, maar dat het leed toen al was geschied: beurshandelaren in Milaan zagen de Mibtel-index prompt de helft van zijn winst inleveren (1,25 procent), en de lire daalde licht ten opzichte van de mark.

De krant onderstreepte dat tegelijk met de Nederlandse aanval, de Beierse premier Edmund Stoiber kritiek spuide op Italiaanse deelname aan de euro, vanaf begin volgend jaar. En dat allemaal vlak voor het overleg tussen bondskanselier Helmut Kohl en de Italiaanse premier Romano Prodi, volgende week dinsdag.

Volgens La Stampa uit Turijn is “de algemene opinie dat de alarmberichten uit Nederland geheel en al zijn toe te schrijven aan electoraal spel vlak voor de verkiezingen. De VVD speelt de kaart van de Italië-fobie, om zich in mei op te kunnen werpen als beschermer van de gulden.”

De Italiaanse staatsradio Rai haalde zelfs twee winnaars van de Nobelprijs voor economie van stal om de kwestie te becommentariëren. De Italiaan Enrico Modigliani zag in de Duitse reserves tegen Italië de angst om de controle te verliezen over de monetaire politiek, èn een diepgewortelde Duitse antipathie jegens Zuid-Europa. Volgens de gelauwerde Modigliani gaat het de critici niet zozeer om het verhinderen van Italiaanse deelname, maar om het torpederen van het hele euro-project.

Slechte reputatie

De Amerikaanse Nobelprijswinnaar Paul Samuelson toonde zich verbaasd over de mogelijkheid dat Nederland buiten de Emu zou blijven. “De Italianen doen het momenteel net zo goed als de Duitsers. Dus als Nederland besluit niet deel te nemen aan de euro, doet Den Haag dat vanwege de oude, slechte reputatie van de Italianen op het terrein van staatsfinanciën.”

Samuelson gaf juist hoog op van de prestatie die Rome heeft geleverd om mee te kunnen doen in de Emu-kopgroep. Hij wees op het overheidstekort dat binnen korte tijd onder de vereiste grens van 3 procent van het bruto binnenlands product (BBP) is gebracht: 2,8 procent (1997). Dat is meer dan een halvering ten opzichte van 1995 toen het tekort nog 7,2 procent beliep.

Een waar huzarenstuk, de vraag is echter - en die zou dus ook door minister Zalm zijn gesteld - hoe duurzaam de begrotingsdiscipline in Rome is. Zelfs Italiaanse deskundigen rekenen voor dat het werkelijke tekort hoger is dan de cijfers van het Italiaanse ministerie van financiën suggereren.

De Amerikaanse econoom hield de Italianen voor om uitsluiting niet als het einde van de wereld te beschouwen. Maar voor veel Italiaanse burgers is het niet mee mogen doen met 'Europa' een tragedie. En zeker voor het kabinet, dat zijn politieke lot aan Emu-deelname heeft verbonden.

De politici in Rome kwamen dan ook in het geweer. Premier Prodi belde nog dinsdagavond met zijn collega Wim Kok om over de vermeende dreiging van Gerrit Zalm te praten. De Nederlandse regeringsleider druktezijn collega op het hart, dat Den Haag er niet over piekert af te zien van de euro als de Italianen meedoen, zo verzekerden regeringskringen in Rome gisteren.

De Italiaanse minister van financiën, Carlo Azeglio Ciampi, riep zijn landgenoten op zich niet gek te laten maken door de geruchten. Niettemin vond hij het nodig in actie te komen, en kondigde aan dat Rome de criticasters om de oren zal slaan met klinkende cijfers als in mei in Brussel wordt vergaderd over wie mee mogen doen aan de euro.

Als klap op de vuurpijl zal Italië al in april de begroting voor volgend jaar presenteren. Een beter bewijs van goed gedrag is in Italiaanse ogen niet mogelijk. Normaal presenteert het kabinet de plannen in september. Vervolgens dwingt de regering na veel politieke strijd goedkeuring af in december, vlak voor de termijn afloopt waarbinnen dat nog kan.