Netanjahoe wil vrede al dit jaar rond hebben

TEL AVIV - Premier Netanjahoe van Israël wil afwijken van de akkoorden van Oslo. Hij heeft de Palestijnse leider Arafat een versnelde procedure voorgesteld, waarbij de onderhandelaars de volgende fasen van de vredesakkoorden overslaan en direct beginnen met de definitieve vredesregeling.

Die moet binnen drie tot zes maanden worden afgerond. Arafat zou het voorstel niet zonder meer hebben afgewezen. Ook de Amerikanen staan er niet afwijzend tegenover. Dat berichtte gisteravond de Israëlische tv. Maar even later noemde de Palestijnse minister van voorlichting Jasir Abed Rabbo het voorstel een propagandastunt. Wat nog niet de mogelijkheid wegneemt dat de Palestijnen het voorstel in het openbaar af zullen wijzen en er toch naar zullen handelen.

Het Israëlische voorstel is aan de Palestijnen overgebracht via koning Hoessein van Jordanië, die zondag in Israël was en zijn broer, kroonprins Hassan, die de dag erop Arafat bezocht in Gaza.

Netanjahoe wil dat Israël de voorgeschreven twee komende fasen van terugtrekking uit de westelijke Jordaanoever niet uitvoert en dat Israël en de Palestijnen meteen het overleg beginnen over de Joodse nederzettingen, Jeruzalem, en de status van de Palestijnse 'entiteit' (autonomie of staat). De architecten van de in 1993 gesloten akkoorden van Oslo hadden het overleg over al die 'onoplosbare' problemen juist voor het laatst bewaard, na tussenstappen (zoals de geleidelijke Israëlische terugtrekking) die wederzijds vertrouwen moesten wekken. Het overleg over de definitieve regeling zou wel tegelijk beginnen maar hoefde pas in 1999 te worden afgerond. Netanjahoe wil die einddatum verschuiven naar september dit jaar, en de mogelijk moeizame onderhandelingen over de tussenstappen overslaan. Lukt dat niet, aldus Netanjahoe, dan kunnen de partijen weer terug naar het Oslo-traject. In Palestijnse kringen is gisteren sceptisch, maar niet meteen afwijzend gereageerd. De Oslo-akkoorden hadden in hun visie de Palestijnen tegen 1999 de controle moeten geven over negentig procent van de Westoever en de Gazastrook en daarmee dus een redelijk comfortabel uitgangspunt voor de slotfase. Nu echter blijkt dat de huidige Israëlische regering niet van plan is in de tussenfasen zoveel gebied te ontruimen kan het ook voor de Palestijnen aantrekkelijk zijn serieus te beginnen met het overleg over de definitieve regeling. Temeer daar zij dan kunnen eisen dat Israël intussen geen nieuwe feiten creëert en de bouw van nieuwe nederzettingen staakt.

In Israël werd gisteren ook uitvoerig gespeculeerd dat Netanjahoe binnenkort de Arbeiderspartij zal uitnodigen voor een regering van nationale eenheid. Oppositieleider Sjimon Peres is voorstander van zo'n regering, ter wille van de vrede. Eerder had Peres al eens uitgeroepen dat hij zelfs bereid is straatveger te worden als de vrede daarmee gediend is. Peres verwelkomde gisteren de nieuwe voorstellen van Netanjahoe. Zijn gedoodverfde opvolger, oud-opperbevelhebber Ehoed Barak, die fel tegen een regering van nationale eenheid is, was voorzichtiger. “Bij gebrek aan enig vertrouwen tussen de huidige Israëlische regering en de Palestijnen is het de vraag of dit voorstel tot voortgang zal leiden of juist het ontploffen van het vredesproces zal bespoedigen”, aldus Barak.