VN kunnen in Rwanda geen enkele veiligheid garanderen

KIGALI - “Gaat u gerust terug naar Rwanda, uw veiligheid is gegarandeerd”, is de boodschap die de VN-missie voor Rwanda, Unamir, verkondigt onder de twee miljoen vluchtelingen in de buurlanden en de Franse veiligheidszone in het land zelf. Maar Unamir controleert niet wat er met terugkerende vluchtelingen gebeurt, ondanks tekenen dat die 'gegarandeerde veiligheid' nogal tegenvalt. Unamir heeft geen apparaat om toe te zien of de vluchtelingen fatsoenlijk worden behandeld.

Bij de VN-macht in de hoofdstad, Kigali, schijnt wel een Ghanese kolonel belast te zijn met mensenrechten. Maar de Unamir-leiding weet niet van het bestaan van de man af, laat staan van zijn werkzaamheden.

Sinds enkele dagen rijden ook twee onderzoekers van het VN-centrum voor de mensenrechten door Rwanda, gebruikmakend van faciliteiten van Unamir. Een eigen auto of telefoon hebben zij nog niet. Het team moet direct verslag uitbrengen aan de Veiligheidsraad, maar dat zal nog wel even duren.

Bij zijn geruststellende oproepen aan de vluchtelingen kan Unamir zich alleen beroepen op de plechtige belofte van de RPF-regering dat mensen die verdacht worden van deelname aan de genocide op Tutsi's eerder dit jaar, er op mogen rekenen dat zij in eerlijke openbare tribunalen zullen worden berecht, en dat RPF-soldaten die op eigen houtje rekeningen vereffenen door het ombrengen van 'verdachten', ter verantwoording zullen worden geroepen.

Getuigen die zijn teruggekeerd, vertellen anders: wie, tijdens het wachten op toestemming om verder te reizen, door twee anderen uit zijn regio wordt beschuldigd van moorden op Tutsi's, zou ter plekke worden omgebracht. Ook zouden RPF-soldaten in sommige dorpen Tutsi's hebben gevraagd moordenaars aan te wijzen, waarna deze zonder omhaal zouden zijn geexecuteerd.

Het RPF heeft nog steeds het voordeel van de internationale twijfel mee. In de eerste plaats had het bewind, dat de rebellen hebben verjaagd, zichzelf onmogelijk gemaakt door massale beestachtigheden. Een wisseling van de wacht was nodig. Voorts beschikt het RPF over zeer goed van de tongriem gesneden woordvoerders, die de indruk wekken dat het RPF het beste voor heeft met het land en de bevolking van Tutsi's en Hutu's. Het RPF heeft het eigen prestige verder opgevijzeld door op de posten van president en premier Hutu's te benoemen. En bezoekers aan Rwanda zijn onder indruk van de gedisciplineerdheid van de soldaten.

De RPF-soldaten die belast zijn met het controleren van buitenlanders bij de wegversperringen op de hoofdwegen, zijn inderdaad voor Afrikaanse begrippen goed gedisciplineerd en zakelijk. Of ze representatief zijn voor de soldaten die in het binnenland de bevolking controleren en politietaken vervullen, is de vraag. Maandag werden we onderweg naar Kibuye, in de Franse veiligheidszone, tegengehouden. Voor Kibuye moesten we een vergunning hebben van de prefect van Kigali, aldus de soldaat. Maar de prefect had ons verzekerd dat dat niet nodig was. - Vervolg op pagina 5#

'Laat eens zien, die granaten' VERVOLG VAN PAGINA 1#

Na enig argumenteren worden de soldaten werkelijk vervelend. De Franse collega wordt agressief gesommeerd zijn rugzak uit te pakken. “Laat zien waar je je granaten verstopt hebt”, roept de commandant. Onze chauffeur wordt apart genomen en afgebekt. Hem wordt te verstaan gegeven dat als we via een andere weg toch naar Kibuye reizen, zij dat te weten zullen komen, omdat ze zijn auto hebben geregistreerd. “Als blijkt dat je voor de vijand werkt, maken we je dood”, dreigen ze.

In het plaatsje Ruhango schieten we het eerste de beste groepje soldaten aan, met de vraag waar we de dichtstbijzijnde prefectuur kunnen vinden. Het blijkt dat de soldaten in een half verwoest gebouw gevangenen bewaken. Terwijl ik met een officier sta te praten, ziet mijn collega hoe de gevangenen, zittend op de grond, met een geweerkolf worden bewerkt.

De door het RPF gecontroleerde zender van Radio Rwanda heeft laten weten dat 3 200 personen gezocht worden in verband met misdaden tegen Tutsi's. Officieren van de Franse legermacht in Rwanda (die geen deel uitmaakt van Unamir) zijn er van overtuigd dat personen die door het RPF gezocht worden per definitie in levensgevaar verkeren. Nadat de Fransen onlangs een lijst hadden onderschept met 500 namen (en geen 150, zoals deze krant gisteren abusievelijk meldde) van gezochte hoogwaardigheidsbekleders, hebben ze zoveel mogelijk personen gewaarschuwd dat hun leven gevaar liep. Het RPF en de Fransen, de laatsten hebben het vorige bewind tot het eind toe in het zadel gehouden, zijn water en vuur. Maar de luchthartigheid van Unamir staat wel in erg schril contrast met de achterdocht van de Fransen jegens het RPF.

Het is zeer aannemelijk dat Unamir, die zich voor alles bezighoudt met het ondersteunen van humanitaire operaties ten behoeve van de vluchtelingen, ook op de hoogte is van verhalen over moordpartijen op terugkerende vluchtelingen. Unamir heeft echter geen mogelijkheden die te controleren en zit bovendien met een groot probleem: de vluchtelingen moeten terug. En dan zijn gruwelverhalen niet welkom.