Stoet huwelijkskandidaten voor de mooie Ellen

Informatie op de achterflap van een boek kan je behoorlijk op het verkeerde been zetten. Meestal zijn de superlatieven niet van de lucht en krijg je de stellige indruk dat je de hand op een meesterwerk hebt weten te leggen. De eerste pagina's zijn doorgaans voldoende om je weer te ontnuchteren. Het omgekeerde komt minder vaak voor.

Toen ik de korte inhoud van de roman 'Eucalyptus' van de Australische schrijver Murray Bail (1941) las, had ik al bij voorbaat het gevoel dat dit verhaal niet aan mij besteed zou zijn. Het gaat over een weduwnaar, die zich met zijn dochtertje Ellen vestigt op een enigszins vervallen landgoed in een gehucht in New South Wales.

Hij vult zijn dagen met het planten van honderden soorten eucalyptusbomen, die hij vanuit de verste uithoeken van Australië laat aanvoeren om zijn verzameling zo compleet mogelijk te maken. Als zijn dochter, in de wijde omgeving vermaard vanwege haar uitzonderlijke schoonheid, de huwbare leeftijd heeft bereikt, besluit de vader haar te laten trouwen met de man die in staat is alle Eucalyptussoorten op zijn domein foutloos te benoemen. Een stoet van gagadigden meldt zich, maar Ellen raakt gefascineerd door een jongeman die haar met zijn verhalen weet te betoveren.

Een moderne sprookjesvariant dus, en daar moet je van houden. Maar omdat de markt de laatste jaren is overspoeld met verhalen over in sprookjesvorm verpakte spirituele zoektochten, kreeg ik bij het lezen van die verhaallijn toch een wat weeïg gevoel in mijn maag. Toch besloot ik de proef op de som te nemen en na een paar bladzijden was ik verkocht: 'Eucalyptus' is een hoogst originele roman - even weerbarstig als het Australische landschap zelf. De geschiedenis van de vader en zijn fraaie dochter is op ingenieuze wijze verweven met een breed scala aan verhalen die uiteenlopen van bespiegelingen over de aard van het landschap tot overpeinzingen over de magie van de vertelkunst.

Het gevaar van sentimentaliteit, dat bij sprookjesachtige liefdesgeschiedenissen altijd op de loer ligt, weet Bail moeiteloos te omzeilen. Zijn laconieke stijl zorgt er wel voor dat je als lezer voortdurend met beide benen op de grond blijft. “Een alinea verschilt niet zoveel van een omheind stuk land - zelfde vorm, zelfde functie”, noteert de verteller.

Het is een van de vele momenten in het verhaal waarin de auteur naadloos overschakelt van de ene verhaallijn op de andere. Zo staan de regelmatig terugkerende beschrijvingen van allerlei curieuze boomsoorten nooit op zichzelf: ze spreken boekdelen over het innerlijk landschap van de betrokken personages.

Op dezelfde manier weerspiegelen de verhalen die het bindweefsel van de liefdesgeschiedenis vormen de frustraties en onuitgesproken gevoelens van de vertellers. Bail spant een fijnmazig net van associaties waarin het ene beeld het andere oproept en de lezer wordt meegezogen in een maalstroom van gebeurtenissen die alle kanten uit kunnen waaieren.

Het stramien van de verschillende boomsoorten als ordeningsprincipe doet denken aan wat Annie Proulx in haar roman 'Scheepsberichten' heeft gedaan: hoofdstukken openen met de beschrijving van uiteenlopende knopen, die in de zeevaart gebruikt worden. Maar wat bij Proulx voornamelijk een ornament is, wordt bij Bail volkomen geïntegreerd in het verhaal en groeit daardoor uit tot een wezenlijk bestanddeel van de roman.

Hoewel het riskant is om van een 'typisch Australische' roman te spreken, heb ik toch het gevoel dat iedere pagina de sfeer van dat continent ademt. Niet alleen omdat allerlei facetten van die ruige natuur zo indringend beschreven worden, maar ook omdat je de indruk krijgt dat de uitgestrektheid en verlatenheid van dat landschap een natuurlijke voedingsbodem voor de meest fantastische verhalen is.

Bail is erin geslaagd om de traditie van de verhalenverteller te integreren in een roman die qua opzet bijzonder eigentijds en oorspronkelijk is. Het landschap van de Australische literatuur is in ieder geval ook weer een zeldzaam exemplaar rijker.