Patoulet vloeit als honing

De cd CLAUDIN PATOULET (Moebidisc) kan worden omschreven als het logische gevolg op de gedrukte publicatie van een zestal composities van Claudin Patoulet. Deze was tussen 1545 en 1550 in Haarlem werkzaam als koorzanger en als zangmeester aan de toen nog rooms-katholieke Bavo-kerk op de Grote Markt. De reformatie vaagde de liturgische muziekcultuur zodanig weg dat zelfs de koorboeken van de Bavo in het duister van de omwenteling verdwenen. Daarin stonden, zo vermoedt Jan Valkestijn, composities van de zangmeester die hij aantrof in de wel bewaard gebleven zes koorboeken (met ruim 300 composities van zo'n dertig toondichters) die werden gebruikt in de Pieterskerk te Leiden.

Dat Valkestijn zich beijverde om Patoulets muziek in 1995 in druk te brengen (bij uitgeverij Moebiprint, Postbus 557, 2070 AN Santpoort, die ook de cd verzorgt) laat zich verklaren uit het feit dat hij tussen 1963 en 1989 zelf als zangmeester verbonden was aan de Bavo, maar nu de nieuwe rooms-katholieke Sint Bavo, de kathedraal aan de Leidsevaart.

Patoulet (zijn levenslijn is nogal schimmig) was een degelijk schrijver wiens polyfonie meer de sfeer ademt van een bijna voorbije tijd, zo karakteriseert Valkestijn zijn vakbroeder. “Hij toont zich in meerdere opzichten schatplichtig aan Josquin des Prez”, waarbij Valkestijn onder meer verwijst naar de opbouw van zijn werken door middel van herhalingen, de verdeling in meerdere onderdelen met identieke afsluiting, en de stuwende 'drive' naar de cadens. “Dit alles doet Patoulet een muziektaal spreken, die voor zijn tijdgenoten als vertrouwd moet hebben geklonken.”

Valkestijn wist het vocaal ensemble 'Barbers & Bishops te interesseren het gedrukte materiaal in klank om te zetten, zodat wij weer vertrouwd kunnen raken met een stukje verloren Nederlandse muziekcultuur. De vrolijk-serieuze naam 'Barbers & Bishops' verwijst naar de lichtvoetige close harmony (barbershop) die de tien mannen zonder dirigent beoefenen in afwisseling met de 'hoge' kerkelijke meerstemmigheid; hun leerjaren bij Valkestijn in diens kathedrale koor verklaren de toevoeging 'Bishops'.

Ze geven klankvolle vertolkingen van vijf van de zes gedrukte werken. Het is een voordeel om bijvoorbeeld de dichte samenklank van het zesstemmige motet over de romeinse officier Cornelius (een tekstfragmentje uit het boek Handelingen) in beeld te kunnen volgen: Patoulets polyfonie is dan een estafette-loop van lange lijnen die overpakken en imiteren in een niet aflatende stemmenstroom. Ook op de korte baan van het vierstemmige 'Te Deum' (even verzen meerstemmig, oneven gregoriaans) werkt dat procedé wonderschoon, omdat de 'Bishops' vloeiend zingen, alsof de componist zijn noten in honing had gedrenkt. De B & B-zangstijl is zwaarder, voller, minder geaccentueerd dan men doorgaans hoort van vocale groepen die zich met oude muziek bezig houden. Vertaling van de Latijnse teksten had niet misstaan in het informatieve cd-boekje.