'Dat hij ongekende mogelijkheden heeft, wisten we al'

GELSENKIRCHEN - Talloze malen verschrompelde de reus Marcel Wouda tot een eenzaam hoopje ellende. Niemand zou het de zwemmer kwalijk hebben genomen als de laatste teleurstelling in Atlanta hem definitief had gebroken. Maar als Feniks is hij uit de as van zijn tegenslagen gerezen.

Om de post-olympische depressie af te reageren, reisde Wouda de hele wereld over om een schier eindeloze reeks van wedstrijden af te werken. Tot zijn eigen verbazing overtrof hij het ene nationale record na het andere alsof het amper moeite kostte, om vervolgens vlak voor de jaarwisseling in Rostock zijn eerste internationale triomfen te vieren. Niet één maar drie Europese titels op de korte baan eigende hij zich daar toe. De boomlange Eindhovenaar voelde zichzelf zodanig groeien, dat hij voorzichting begon te denken aan de zeldzame status van wereldrecordhouder. Dat hij afgelopen zaterdag in Gelsenkirchen al in staat was om de Fin Jani Sievinen van zijn troon te stoten, had hij echter niet kunnen bevroeden.

Nog in Atlanta had zijn voormalige Amerikaanse coach Urbanchek gewezen op de mentale instabiliteit, die inderdaad vaak de uitzonderlijke lichamelijke mogelijkheden van Wouda in de weg stond. De PSV'er fixeerde zich tijdens de laatste Spelen zodanig op een medaille op de 200 meter wisselslag, dat hij eerder in het programma op de dubbele afstand haast vergat te zwemmen. Pas toen het te laat was, realiseerde het wisselslagtalent zich dat hij mogelijk zelfs goud had gemist. Waarna hij ook op de 200 het erepodium miste.

Wouda is zich eigenlijk nooit bewust geweest van zijn ware, uitzonderlijke mogelijkheden. De blunder in Atlanta moet meer hebben losgemaakt dat welke eerdere tegenslag ook. Hij erkent zijn fout volmondig. Maar zoekend naar een verklaring voor zijn huidige successen, concludeert hij ook dat Atlanta misschien wel te vroeg kwam. Het seizoen 1995 ging geheel verloren door blessures, waardoor de basis voor het olympisch seizoen net die fractie te smal was om eindelijk eens echt te kunnen excelleren. Pas nu kan Wouda dat weten, met de pijn van een wereldrecordrace in zijn lijf.

In Gelsenkirchen kwamen alle ingrediënten voor een opzienbarende grensverlegging samen. Wouda heeft zijn zinnen gezet op de winst van de World Cup wisselslag en wordt in dat streven dwars gezeten door de Australiër Matthew Dunn. In de reeks van zeven wedstrijden (met telkens drie disciplines) tellen de twee beste afstandsresultaten van vier evenementen mee. Tot Gelsenkirchen stond Wouda op drie overwinningen; Dunn op zeven. Maar waar Wouda nog afreist naar het Italiaanse Imperia (morgen en woensdag) en de finale in Parijs, is het circuit voor Dunn reeds voorbij. De rechtstreekse duels in Duitsland waren een soort vroege beslissing, waarbij Wouda dus móest winnen.

En zo ontspon zich zaterdag in het Centralbad een zinderend duel op de 400 meter wisselslag, waarin geen van beiden ook maar een millimeter wilde prijsgeven. En waarbij de snelheid van meet af aan onder het wereldrecord (4.06,03) lag dat het fenomeen der individuele aflossingsraces Sievinen vorig jaar in het Finse Lappeenranta vestigde. Wouda dicteerde die strijd om honderdsten van seconden, maar op 350 meter lag ineens Dunn na een krachtige versnelling voor. Met zijn machtige lange crawlende armen zwom Wouda zich helemaal leeg om zich uiteindelijk op driehonderdste van een seconde voor zijn rivaal te wurmen. De kreet die de Nederlander na het aantikken losliet, was er een van verbijstering. 4.05,59, wereldrecordhouder! Als eerste Nederlandse zwemmer ooit op een officiële afstand. Geen moment tijdens het gevecht had Wouda het vermoeden gehad op weg te zijn geweest naar die status.

Het echte besef was er ook een dag later niet, toen zijn trainer Jacco Verhaeren (“Dit is tien keer mooier dan die drie Europese titels. Een wereldrecord, slechts een olympische titel is belangrijker.”) hem kwam feliciteren. Wouda: “Ik hoorde dat Dunn voor het wereldrecord ging. Ik wilde alleen maar winnen, ik wist niet eens dat ik op recordschema zat. Dit deed ontzettend veel pijn. Niet zozeer tijdens de race, maar erna. Als je aan het uitzwemmen bent, besef je pas dat je er helemaal doorheen zit. Maar dit is niet het einde, ik voelde aan m'n race dat ik nog meer kan.”

Het besef dat een wereldrecord binnen zijn bereik zou kunnen liggen, ontstond in Rostock waar Wouda op de 100 wissel tot de tweede wereldtijd ooit kwam. De beslissing tot uitvoering van een stout plan werd vorige week maandag in samenspraak met Verhaeren genomen. Eigenlijk was Wouda behoorlijk uitgeput na vele Europese wedstrijden en reizen naar Australië, Azië en Zuid-Afrika. “Na Hong Kong en China heb ik nog twee weken keihard getraind en was ik moe. Daarom besloot ik het afgelopen week rustig aan te doen. In Parijs (zaterdag en zondag, red) dacht ik dan dicht bij het wereldrecord te kunnen komen. Toen zei Jacco 'scheer je dan ook voor Gelsenkirchen maar, tenslotte is dat de belangrijkste wedstrijd'.”

Bondscoach Dekker verwerpt de suggestie dat Wouda zich wel eens over de kop kan jagen, door zo kort op een loodzwaar olympisch jaar meer wedstrijden te zwemmen dan ooit. Tenslotte volgt nog een ongewoon vol seizoen met in augustus de EK in Sevilla en in januari '97 de WK in Perth. Dekker benadrukt de positieve waarde van de huidige prestaties. “Als er iemand is die dit verdient, dan is het Wouda. Dit heeft die jongen nodig, het sterkt zijn zelfvertrouwen. Dat hij ongekende mogelijkheden heeft, wisten we al. Hij heeft alleen een steuntje in de rug nodig. Hij is mentaal gegroeid en lichamelijk veel sterker geworden. Hij kent zichzelf nu beter dan ooit.”

Met ook triomfen op de 100 en 200 wisselslag manoeuvreerde Wouda zich in kansrijke positie voor de 7500 dollar die klaar liggen voor de winnaar van het WC-klassement. Een bescheiden bedrag, maar voor zwembegrippen een behoorlijke verdienste. Daar kwamen afgelopen weekeinde voor Wouda twee extra premies bij: 2000 dollar voor het wereldrecord en een auto ter waarde van 18 000 mark voor de beste prestatie in Gelsenkirchen.

Het zijn geen bedragen die Wouda's zwemcarrière, die aan een zijden draadje heeft gehangen, redden. Eind deze maand verliest Wouda zijn uitkering, en een broodnodige sponsor blijkt er tot op heden niet te zijn. Een geldschieter bij zijn club PSV bood hem daarom onlangs een baantje in de automatisering aan in zijn kantoorinstallatie-bedrijf. “Ik heb nu een baan die ik helemaal op topzwemmen kan afstemmen. Had ik die niet gekregen, dan had ik met topsport een stap terug moeten doen. Tenslotte moet ik ook eten. Veel zelfs.”