Mediastiltes in België doen horen en zien vergaan

BRUSSEL - De Belgische rechter die dagelijks zijn 'gazet' leest hoeft de dossiers nauwelijks meer in te kijken: alles heeft in de krant gestaan lang voor de rechtszaak begint.

Nederland mag discusiëren over wel of niet publiceren over kindermoord, België kent alleen mediastiltes die horen en zien doen vergaan. Moorden in familiekring duiken ook hier met geheide regelmaat op. Ze zijn in de kranten tot in de bloedigste details te volgen. De gebruikte wapens, de plaats waar de lijken werden gedumpt, naam en adres van de dader, het vliegt moeiteloos van de persen.

Een enkele keer, als een hooggeplaatste magistraat of functionaris in het geding is, willen de Belgische media zich nog weleens beperken tot initialen. Maar langer dan een paar dagen houden ze het niet vol.

Denk niet dat dat zonder discussie gaat; er wordt in de Belgische journalistiek over weinig anders gepraat dan gedragscodes of wat de Vlaming noemt 'deontologie'. Niet zozeer naar aanleiding van banale moorden, maar vooral na afloop van weer een groot schandaal dat ministers ten val heeft gebracht.

Na het Agusta-schandaal vond de politiek dat de pers het al te bont had gemaakt. In het onderzoek naar corruptie door Vlaamse en Waalse socialisten lagen de processen-verbaal op straat voor de inkt droog was. Bewindslieden werden geveld door een stroom van geruchten, hele en halve waarheden.

De onaantastbaarheid van de pers is de Belgische politiek een doorn in het oog. Op papier is de pers niet onaantastbaar. Integendeel: persdelicten worden tot de zwaarste vergrijpen gerekend. Daarom moeten ze ook voor het Hof van Assisen worden gebracht en aan het oordeel van een jury onderworpen. Daar zit het probleem: de procedure is zo zwaar, duur en tijdrovend dat niemand eraan begint.

Na ieder schandaal gaan er dan ook stemmen op om persdelicten toe te wijzen aan een gewone rechtbank. Dat zal de journalisten leren. De media wisten de gemoederen na het Agusta-omkoopschandaal tot bedaren te brengen door het boetekleed aan te trekken en terughoudendheid te beloven. Nog geen jaar later barstte de zedenzaak-Dutroux los en werden de voornemens goeddeels vergeten.

De afgelopen weken was het ruzie omdat twee Waalse kranten uit de doeken deden dat er in Jumet naar kinderlijkjes werd gegraven niet op aanwijzing van Dutroux maar op aanwijzingen van een pedofiel, die zonder het te weten door mede-veroordeelden werd uitgehoord. Door de publiciteit gingen de gouden tipgevers van het gerecht verloren: ze moesten voor hun eigen veiligheid in een isolatiecel worden gezet, ver van hun bron.

In Vlaanderen werd fel uitgehaald naar de twee Waalse kranten. De krant De Morgen sprak van “misdadige journalistiek” omdat een afspraak met het gerecht was geschonden. Die 'afspraak' was echter niet meer dan een decreet van onderzoeksrechter Bourlet, verspreid via het persbureau Belga, waarin in vage termen om terughoudendheid werd gevraagd.

Justitie is in deze op zijn minst dubbelzinnig. Rijkswacht en parketten maken soms dankbaar gebruik van de media om hun onderzoek op gewenste koers te krijgen. Bij andere gelegenheden worden de media dan weer gemaand te zwijgen om het onderzoek niet te frustreren.

Er worden afspraken gemaakt, tussen de hoofdredacteuren, tussen de media en justitie. En soms houden die wekenlang stand. Maar de Belgische mediastilte is tussen de regels door steeds goed hoorbaar.