THE KIOSK

'NEGATIEF BEELD VAN ISLAM TE WIJTEN AAN OPINIELEIDERS'

Vanwaar die afkeer? In een themanummer van Nexus zijn binnen- en buitenlandse deskundigen het erover eens dat hij berust op kwalijke misvattingen. Veel te veel westerlingen houden bijna iedere islamiet voor een intolerante, ondemocratische, fanatieke aanhanger van een onverlichte, wettische “religie voor nomaden en woestijnrovers”, om Theun de Vries te citeren.

De schrijvers in Nexus toetsen dit beeld niet aan onderzoek naar de opvattingen van moslims in, bijvoorbeeld, West-Europa. Ze poneren dat het nergens naar lijkt en wijten de verbreiding ervan vooral aan “wetenschappers, politici, publicisten, journalisten en onderwijsgevenden”. De opsomming is afkomstig van de hoogleraren W. A. R. Shadid en P. S. van Koningsveld, leveranciers van de enige onvertaalde bijdrage aan dit nummer van Nexus.

Achter de volksmisleiding die deze twee aan de kaak willen stellen, vermoeden ze niet zozeer een anti-islamitisch komplot als wel journalistieke sensatiezucht, demagogie van naar potentiële kiezers lonkende politici en een hang naar publiciteit van wetenschappers die hun invloed willen vergroten en daartoe 'concessies doen aan het maatschappelijke klimaat'. Meer in concreto wordt 'media en politici' voor de voeten geworpen dat ze de laatste jaren steeds meer nadruk zijn gaan leggen op verschijnselen als 'polygamie en de besnijdenis en het uithuwelijken van meisjes', die 'in het westen nauwelijks voorkomen'.

Publikaties waarin de islam en zijn aanhangers 'objectief en positief' worden belicht, dringen nauwelijks tot de publieke opinie door, klagen Shadid en Van Koningsveld - en zelfs niet tot auteurs van schoolboeken. Een van hen, H. Meissen, die het havo en vwo meende te dienen met 'Maatschappij in analyse' (1994), wordt exemplarisch de mantel uitgeveegd: zijn boek verkoopt onzin over de islam als 'wetsgodsdienst', over bloedwraak, over de godsdienstige rechten van moslimvrouwen en over de islamitische rechtspraak die er van oudsher van zou uitgaan 'dat de aangeklaagde schuldig is'.

JODEN ALS ZONDEBOKKEN VERVANGEN DOOR MOSLIMS?

Andere medewerkers aan Nexus nemen ook of vooral wetenschappers op de korrel die beroepshalve oosterse (Aziatische en Noordafrikaanse) talen, literaturen en culturen bestuderen. Deze beoefenaars van de oriëntalistiek - een woord dat in Nexus stelselmatig wordt verward met oriëntalisme - zouden er geen been in zien, de islam en zijn belijders met quasi-wetenschappelijke argumenten in diskrediet te brengen. Een van de aanklagers, de Amerikaanse hoogleraar Talal Asad, situeert dit euvel ook in Leiden, waar de organisatoren van een conferentie over 'Islam en politiek in de Europese Gemeenschap' zich vorig jaar in hun prospectus bezondigden aan 'anti-islamitische laster'. Hij knoopt er meteen de suggestie aan vast dat Europese oriëntalisten de joden als zondebok hebben vervangen door Europese moslims. “Voor de meeste zaken waarvoor de vrome moslims in Europa worden bekritiseerd, zoals het patriarchale gezin, het rituele slachten, de wettelijke positie van de vrouw (. . .) zou men beslist ook de orthodoxe joden kunnen bekritiseren. Maar het schijnt dat de Europese intellectuelen bang zijn in het openbaar joden te bekritiseren, dus verdubbelen ze hun aanvallen op de moslims.”

De in Amerika docerende Palestijn Edward W. Said trekt eveneens stevig van leer tegen vele oriëntalisten in het algemeen - en tegen hun prominente woordvoerder Bernard Lewis in het bijzonder. Diens “buitengewone vermogen om in vrijwel alles fouten te maken” heet typerend voor een “gilde waarin slechts weinigen de moed hebben gehad om eerlijk voor hun actieve minachting jegens islamitische maar ook andere niet-Europese volken uit te komen”. In een wat ondoorzichtig betoog - gecentreerd rondom de reacties op een boek van hemzelf dat de meeste lezers van Nexus niet zullen kennen - verwijt Said ettelijke islamologen dienstbaarheid aan regeringen die erop uit zijn, islamitische landen te knevelen of uit te buiten. Hij constateert ook een merkwaardig onderscheid tussen westerse sinologen en indologen enerzijds, en vele islamologen in Europa en de VS ter andere zijde. De eersten schatten de cultuur die ze bestuderen, doorgaans hoog. Menige islamspecialist daarentegen kan “na een leven van studie de islam als geloof en cultuur nog altijd niet waarderen, laat staan bewonderen”. Een merkwaardig contrast, dat door Said helaas niet diepgaand wordt besproken.

Het zou de vraag kunnen oproepen, of de aanwezigheid van de islam in West-Europa de cultuur van dit werelddeel verrijkt. Maar dat is een vraag - voeren Shadid en Van Koningsveld met onweerlegbare logica aan - waarmee een minderheidsgroep die al deel uitmaakt van de westerse samenleving, in feite als een Fremdkörper wordt bejegend. Daarom mag die vraag van hen niet gesteld worden, tenzij er meteen een andere op volgt, en wel “of christenen, humanisten, joden en homo's een 'verrijking' van de samenleving zijn”.