Opgepoetste Bazuin klinkt vertrouwd

Bliksemflitsen, donderslagen, vuur en aardschokken vergezellen het schallen der bazuinen; dat is althans in bijbelse taal de vertrouwde combinatie. Een periodiek met de naam 'De Bazuin' suggereert iets flitsends en geweldigs. Vallende muren (Jericho), messiaanse tijden, doden die opstaan, het driemaal 'Wee!' van het laatste oordeel: de bazuin is het instrument van de grande finale.

Het weekblad De Bazuin bestaat sinds 1911. Eerst een Amsterdams huis-aan-huisblad voor rooms-katholieke adverteerders, daarna een rooms, anti-protestants, anti-liberaal en vooral anti-socialistisch propagandablad, later het huisorgaan van progressieve katholieken, oecumenisch weekblad voor kerk en samenleving: dat zijn al drie, vier bazuinen die in de loop van de afgelopen decennia hebben geschetterd. Parochieblaadje, dominicanenblad, onafhankelijk magazine: ook de achtergrond van de blazers wijzigde zich herhaaldelijk, om maar te zwijgen van de diverse ingrijpende en kleinere facelifts, formaatveranderingen, verhuizingen van de redactie van Amsterdam naar Huissen en Nijmegen en weer heen en terug - sinds kort: Den Bosch.

Gebleven is de naam: De Bazuin. In de bijbel gaat het over achtereenvolgens zeven bazuinen en na de zevende is het echt uit. Deze week verscheen in elk geval weer een nieuwe - nu met de mondvolle ondertitel 'opinieblad voor geloof en samenleving, cultuur en spiritualiteit, met bijzondere aandacht voor de mens achter de mening'. De zevende bazuin?

Het blad heeft aangeklopt bij het Bedrijfsfonds voor de pers. Jarenlang steunden de Nederlandse paters dominicanen dit paradepaardje, dat zo goed hun eigen Werdegang weerspiegelde. Tot en met de laatste wereldoorlog waren de dominicanen bij uitstek de geharnaste verdedigers van het roomse geloof; in ons land waren de dominicaanse brandstapels uit vroegere eeuwen weliswaar onbekend, maar met de pen en vanaf de kansel bestreden de dominicanen alle vermeende vijanden van kerk en geloof met even grote felheid. Wie vermoedde toen dat juist de dominicanen en hun Bazuin in de jaren zestig, met mensen à la Schillebeeckx, tot een doorn in het Vaticaanse vlees zouden worden.

Als het leven van het blad alleen van de dominicanerorde afhangt wordt de ineenschrompelende orde in Nederland overvraagd. Ook vanuit De Bazuin gezien moet een gezonde basis het op den duur niet alleen hebben van de gulheid van bevriende paters. Dus op naar het Bedrijfsfonds, omdat bij het versterken en investeren de kost voor de baat uitgaat. Het fonds wil dat De Bazuin in de komende drie jaar van 5200 naar zo'n 8000 abonnees klimt; dat betekent veel meer dan drieduizend nieuwe lezers, want ook het verloop onder de vergrijzende achterban moet worden goedgemaakt. Er is veel blind geloof nodig om de haalbaarheid daarvan in te zien. Een grotere aantrekkelijkheid en kwaliteit worden verwacht, nu het eerbiedwaardige weekblad zijn frequentie van verschijnen gaat halveren.

Veel is er in Nederland niet over van de ooit weelderige r.-k. pers. Er bestaan bisdombladen, waarvan alleen dat van Den Bosch wekelijks uitkomt, KRO-gidsen en het Informatiebulletin van de kerkprovincie 1-2-1. Sinds de jaren tachtig verschijnt het Katholiek Nieuwsblad. Wat 'KN' voor de behoudende katholieken en voor het 'Contact Rooms Katholieken' is dat is De Bazuin nog steeds voor katholieken van de genoemde Acht-meibeweging, ook al noemt De Bazuin zich al vele jaren niet meer 'r.-k.' en zitten er protestanten in de redactie.

Voor De Bazuin is het niets nieuws dat het water aan de lippen staat. Al tussen de oorlogen werden er theelepeltjes en bidprentjes uitgeloofd voor ieder die in 's hemels naam maar een nieuwe abonnee aanbracht. In de jaren zestig was het blad zakelijk zo goed als failliet. En toen enkele jaren geleden De Bazuin aan de weg timmerde met zijn Bazuin-lezingen was het slotwoord toch aan Bazuin-voorzitter J. Reuten, die de aanwezigen om méér, méér, méér abonnees smeekte.

Het tekent de geschiedenis van de katholieke polarisatie in Nederland: het al evenmin florerende Katholiek Nieuwsblad en De Bazuin zullen eerder samen zusterlijk verdrinken dan 'samen op weg'-gaan. De culturele kloof is veel te breed. Dit laatste geldt wellicht ook voor Hervormd Nederland, een weekblad dat veel overeenkomsten met De Bazuin heeft. Maar vooralsnog vist 'ieder voor eigen rekening' in een kleine vijver.

In Engeland is er het weekblad The Tablet, in de Verenigde Staten de National Catholic Reporter: beide bladen zijn onafhankelijk, in de zin dat ze niet door de bisschoppen worden gedirigeerd en gecensureerd, maar geen bisschop kan er buiten, evenmin als anderen die beroepshalve sterk kerkbetrokken zijn. Beide bladen functioneren als hèt katholieke nieuws- en opinieblad bij uitstek in hun land. The Tablet met een wat voorzichtiger en braver imago dan zijn Amerikaans zusterblad NCR, dat daarom ook een conservatieve pendant heeft in de marginaal gebleven National Catholic Registar.

R.-k. Nederland heeft zo'n soort blad nooit gehad. Met wijsheid achteraf kan men betreuren dat vlak na de oorlog de jezuïeten en de dominicanen niet broederlijk een doorbraakje hebben gemaakt naar één gezamenlijk weekblad, onafhankelijk van directe bemoeienis van het kerkelijk gezag. Ze hebben het ook later niet gedaan, toen beide bladen (De Linie en De Bazuin) elk op de vernieuwingstoer gingen. Ze hadden hun intellectuele en financiële mogelijkheden kunnen samenbrengen, met een brede oriëntatie op zowel kerk als samenleving. Maar de jezuïeten en de dominicanen hadden daarvoor tezeer elk hun eigen cultuurtje. Ook toen Rome beide orden dwong zich officieel uit hun blad terug te trekken (de dominicanen bleven hun blad officieus royaal steunen, de jezuïeten niet) wankelden beide bladen elk liever op eigen benen dan dat ze samengingen. Toen begin jaren '80 De Nieuwe Linie ten onder ging kon De Bazuin daar al niet of nauwelijks meer van profiteren.

In het nieuwe Bazuinnummer geeft de Bredase bisschop dr. M. Muskens een realistische visie op kerksluitingen, die ook idealistische redacties te denken kan geven. “Kerkgebouwen zijn domweg niet meer te onderhouden (...), zelfs al zou iedereen nog steeds kerken, dan nog niet. Want de economie vraagt tegenwoordig onbetaalbare bedragen. Als je een kerktoren wilt opknappen, moet je alleen al voor het steigerwerk toch gauw een paar ton op tafel leggen. Er is geen parochie die dat zomaar bijeen kan brengen. Dat gaat niet, dat gaat überhaupt nooit meer. Dat is echt niet alleen een kerkelijk probleem. In de samenleving is het niet anders. (...) Dan komt er één brandweer voor vijf gemeenten, anders is het inefficiënt.”

Een bijdrage van het Bedrijfsfonds, een facelift, een kleurtje, plannen om nog beter, frisser, groter te worden zijn makkelijk voer voor scepsis of voor het vermoeden van een naderend einde. Maar een krant die weet heeft van zijn eigen bescheiden status zal liever gewoon maar afwachten wat het wordt. Om opnieuw met dezelfde Muskens te spreken: “Kijk wat Nederlanders ook niet zo goed kunnen: de tijd zijn kansen geven. (...) Geen paniek, rustig blijven, als je gelijk hebt komt het wel.”

Een dubbel-interview met Tineke Lodders (CDA) en Ruud Vreeman (PvdA), een verhaal over kinderen en de dood, een beschouwing over christendom en 'new age'. De theoloog Erik Borgman ziet 'new age' als een vorm van volksreligie, als de 'Mariaverschijningen voor de postmoderne mens'. Hij ziet er een uitdrukking in van het 'onuitroeibaar verlangen naar bevrijding'. En dat verlangen past in het mission statement van de nieuwe Bazuin evengoed als in dat van de oude. Borgman wil dan ook een serieuzer gesprek tussen 'new age' en theologen die daar kritiek op hebben. Theologen hebben hun lesje geleerd in hun omgang met andere godsdiensten, maar ze lijken het te vergeten als het over 'new age' gaat, schrijft Borgman.

En met dat royale pleidooi lijkt de laatste herinnering weggeblazen aan het blad dat ooit tierde tegen socialisten als Troelstra en Kleerekoper, tegen de Vrijdenkers en Vrijmetselaars en alle andere geloof- en zedenverwilderaars.

Over smaak van vormgeving valt altijd te twisten en met een klein budget heeft een redactie vaak niet veel te kiezen. Maar niettemin. Een bazuin schalt en kondigt zelfbewust en dwingend iets onontkoombaars aan. De kneuterigheid van het nieuwe omslag stelt gerust. De grote finale is er nog lang niet; de blazers zijn gewoon maar aan het oefenen en zijn blij met ieder die kritisch mee wil luisteren naar zoveel meningen en de mensen erachter.