Perikelen OMA slechts incident

AMSTERDAM - Het gerenommeerde architectenbureau van Rem Koolhaas, Office for Metropolitan Architecture (OMA) in Rotterdam gaat zich meer op Nederland richten. De belangstelling voor het werk is zo groot dat daar genoeg interessante opdrachten uit voortkomen. Bovendien is de betaling correcter dan in het buitenland.

Architect Donald van Dansik van OMA zei dit naar aanleiding van een persbericht dat zijn bureau gisteren heeft verspreid. Summier werd hierin gemeld dat het bureau maatregelen heeft getroffen om de liquiditeitsproblemen het hoofd te bieden. Vorige week brachten medewerkers naar buiten dat ze al sinds februari op hun salaris wachten.

Het persbericht meldt dat in april is begonnen met het uitbetalen van het achterstallige salaris voor de twintig personeelsleden. Ook zijn er afspraken met de bank gemaakt om de periode tussen het schrijven van rekeningen en het binnenkomen van het geld te overbruggen.

Volgens Van Dansik moet zijn bureau lang op de honoraria wachten, omdat het veel buitenlandse opdrachten heeft. Vooral de Franse overheid staat bekend als een tanende betaler. Koolhaas was ondermeer verantwoordelijk voor Euralille, een stedebouwkundige masterplan dat vorige zomer - 'binnen de krappe budgetten én op tijd' - werd afgeleverd.

Financieel riskant zijn ook de internationale prijsvragen waar het architectenbureau regelmatig aan meedoet. Ze kosten veel tijd en energie, maar de honorering houdt daar geen gelijke tred mee. Donald van Dansik: “Hoe wezenlijk alle plannen ook zijn voor de discussie over architectuur, de beloning is marginaal.” Zeker als het bureau de opdracht misloopt, zoals OMA ondermeer meemaakte bij twee theaters in Miami, het Haagse stadhuis en het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam. Voor het ontwerp van stadswijken in Zoetermeer en Almere sleepte Koolhaas wel een opdracht in de wacht.

“We hebben het idee dat er na Euralille anders naar ons bureau wordt gekeken in Nederland. In Almere, een stad die zeer bewust met haar toekomst omgaat, mogen we bijvoorbeeld een groot deel van het centrum inrichten. Dat project is in onze ogen nog omvangrijker en belangrijker dan Lille.”

Architect Herman Hertzberger erkent dat het riskanter is om internationaal te werken, maar hij heeft nog geen plannen om zijn werkgebied te verkleinen. Op dit moment staat hij op de shortlist bij een ontwerpwedstrijd voor een muziektheater in Bremen en een provinciehuis in Potsdam. Hij neemt het op tegen gerenommeerde architecten zoals de Fransman Jean Nouvel en de Duitser Daniel Liebeskind.

“Heel spannend, maar voor een indrukwekkende presentatie heb ik wel vijf tot tien keer zoveel nodig als ik krijg. Anders hoef ik net zo goed niet mee te doen. Dat gaat dus wel in de tonnen lopen. Ik heb nog altijd een financieel gezond bedrijf, maar als ik zoiets te vaak doe, red ik het niet.”

Aannemer

Hertzberger voelt zich meer en meer een aannemer, die zich voor elke opdracht moet inschrijven. “De tijd dat de architect de vertrouweling van de koning was, laat staan mocht liggen naast zijn graf, is voorbij. Hij wordt nu met de afdeling boekhouding afgescheept, waar hij zelfs moet onderhandelen over zijn honorarium.”

Adjunct-directeur Joep Habets van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA) desgevraagd: “Hoe gedreven Hertzberger - en wellicht Koolhaas - ook mag zijn, hij heeft wèl de verantwoordelijk voor zijn personeel. Als de tijd die hij aan een project besteedt niet in verhouding staat tot de honorering, ben ik bang dat hij zich onvoldoende rekenschap geeft van mogelijke financiële problemen.”

Uit onderzoek blijkt dat in Nederland slechts vijf tot tien prijsvragen per jaar worden uitgeschreven. De helft van de opdrachten gaat rechtstreeks naar een architect. Maar in het buitenland stijgt het aantal wedstrijden wel degelijk. Voordeel: meer kandidaten krijgen een kans. Nadeel: ze kunnen worden 'uitgeknepen' of tegen elkaar uitgespeeld.

De situatie is volgens de BNA nog niet zo somber dat architectenbureaus bij bosjes failliet gaan. Ook van een ontslaggolf is sinds begin jaren tachtig geen sprake meer. Wel wordt meer gewerkt met tijdelijke contracten. Habets: “Maar vooralsnog zie ik het liquiditeitsprobleem van Rem Koolhaas vooral als een incident.”