Nazi's lieten foute Nederlanders aan het Oostfront aan hun lot over

Een ondergesneeuwd hoofdstuk in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Zo kan de betrokkenheid van vele duizenden Nederlandse mannen bij de door Duitsland ondernomen poging om Rusland voorgoed uit te schakelen worden genoemd. In 'Sporen in het verleden', het wekelijkse geschiedkundige radioprogramma van de RVU-Educatieve Omroep, wordt daar morgenmiddag meer duidelijkheid over gegeven.

Na de successen die nazi-Duitsland in West-Europa had geboekt werd Rusland een nieuw werkterrein. Overal in Europa werden in 1941 vrijwilligers voor het Oostfront geworven door de Waffen SS. Duitsland was begonnen met 'Operatie Barbarossa', de militaire invasie van Rusland. Met veel bombarie werd deze operatie aangeprezen als de 'definitieve eindstrijd tegen het wereld-bolsjewisme en de machtige Sovjet-Unie'. In Nederland werd de oproep door 22 000 jongens beantwoord.

Hoe zij hiertoe kwamen wordt enigszins duidelijk uit de achtergronden die dr. In 't Veld, historicus en oud-Riod-medewerker, weet te melden over deze jonge mannen, hun achtergrond, hun keuzes en hun ervaringen. Dit alles wordt geïllustreerd met boeiende historische geluidsopnamen. Zo horen we de Nederlandse oud-generaal Seyffardt in een gloedvol radiobetoog de werving inleiden:

“Er moet iets gedaan worden om te tonen dat wij nog een volk zijn waar pit in zit, dat wij een volk zijn dat voelt en begrijpt dat wij in het groot moeten denken aan de onvermijdelijk komende groot-Europese statengemeenschap waarvan wij met ere deel willen uitmaken. De grote kern van die Europese statengemeenschap zal het groot-Duitse rijk zijn. Maar zeker zal een volk van echt Germaanse stam, zoals wij Nederlanders, een belangrijk en zelfstandig deel daarvan kunnen vormen. Gij zult moeten inzien dat wij nog veel voor de toekomst van ons vaderland kunnen doen door royaal samen te werken met de tegenstander van die korte ongelukkige dagen die ons na de strijd de kameradenhand heeft toegestoken, ridderlijk zoals ook vroeger de oude ridders na een tweegevecht de handen weer ineen sloegen als een gemeenschappelijke vijand hun gouwe bedreigde. Die gemeenschappelijke vijand is er nu ook: een vijand die men zich niet vreselijker en afschuwelijker kan voorstellen dan de Bolsjewiekenhorde die zich reeds had opgemaakt om de Europese beschaving en cultuur te gaan vernietigen.”

Deze radiotoespraak op 7 december 1941 had een run op de aanmeldingskantoren tot gevolg. Toen de eerste vrijwilligers het jaar erop via Polen naar Rusland vertrokken deed Seyffardt hen uitgeleide. “Als de ijzeren discipline u soms een ogenblik zwaar zal vallen zult gij voelen dat gij alles kunt dragen voor de eer van uw vlag”, bralde de oud-chef staf van het Nederlandse leger. Door op z'n ijdelheid in te spelen konden de Duitsers hem gebruiken als vlag op de SS- modderschuit.

De mannen die zich aanmeldden voor het vrijwilligerslegioen waren vogels van velerlei pluimage. De meesten hadden er geen benul van hoe ze werden misbruikt. Wat er werkelijk speelde bij de SS was in het begin de Nederlandse nazileiders ook niet duidelijk. Het waren ideologische stoottroepen van de Nationaal Socialistische Beweging die stonden voor een groot Germaans rijk. Eigenlijk waren zij door Hitler bedoeld om de NSB in de gewenste radicale Duitse richting te sturen en voor een deel is dat ook gelukt.

Met oud-generaal Seyffardt liep het slecht af. Hij werd in 1943 door het Nederlandse verzet geliquideerd. Intussen zaten de meeste vrijwilligers in de diepste ellende in Rusland. Wat ze daar zoal meemaakten vertelt een van die vrijwilligers, een nu 79-jarige man, anoniem. Komend uit een rooms-katholiek milieu vertelt hij hoe hem thuis haat tegen joden en communisten was bijgebracht. Daarvoor wilde hij ten strijde trekken. Het werd een groot drama. De vrijwilligers werden in de Russische winter door Duitsland aan hun lot overgelaten.

“Onze verzorging hield op, er was geen eten meer. Wij voelden ons van God en alle mensen verlaten. De winter maakte het Duitse leger kapot”, aldus de vrijwilliger die het overleefde. Dr. In 't Veld vult aan dat de wijze waarop het Duitse leger huis hield in Rusland er evenzeer debet aan was. In eerste instantie zagen veel Russen, die zuchtten onder de dictatuur van Stalin, de Duitsers als bevrijders.

De anonieme vrijwilliger vertelt hoe hij na de oorlog met de Amerikanen in contact kwam en daar nieuw emplooi vond. Over het hoe en waarom daarvan blijven zijn lippen verzegeld. Zelfs zijn vrouw heeft hij er nooit iets over verteld. Dr. In 't Veld vermoedt dat de man door de Amerikanen in Oost-Duitsland is ingezet als spion.