Woordkunstenaar Freek de Jonge houdt zich stom bij oudejaarsconference

AMSTERDAM - Cabaretiers die het voorbije jaar beschouwen, daaraan heeft de Nederlander behoefte sinds Wim Kan die traditie in de jaren vijftig inzette. Al zijn navolgers namen tussen de kerstdagen en nieuwjaarsdag het woord.

Freek de Jonge maakte zijn oudejaarsvoorstelling, opgenomen in het Nieuwe De la Mar-theater, speciaal voor de VPRO en hecht wel bijzonder veel waarde aan het visuele aspect. Te veel zelfs, vond ik dit jaar voor het eerst.

De Jonge heeft vanaf zijn eerste oudejaarsconference, in 1982, geexperimenteerd met een vorm die het midden houdt tussen zijn reguliere theatervoorstellingen en die klassieke Wim Kan-vorm. 'Papa-razzia' begint ijzersterk en verrassend als hij het uitzetten van de grote lijn van de voorstelling eindeloos vertraagt met geestige terzijdes en rake toespelingen op de actualiteit en intussen een gerecht staat klaar te maken in een televisiekeuken à la Joop Braakhekke. Met een mooie parabel over 'Diana, de Koningin van de Jacht' lijkt hij de fundering te leggen voor een veelbelovende diepere, symbolische laag, maar helaas werkt hij die nauwelijks uit. Met name door dat zwakke tweede gedeelte ben ik zo teleurgesteld in Freek de Jonge als ik nog nimmer was. Hij stond zowat de helft van de tijd te verdoen met visuele acts, waaronder zeer bedroevende, zoals het jongleren met een te braden kippetje en een klomp deeg. De grote woordkunstenaar houdt zich daarmee stom binnen het klassieke genre van de oudejaarsconference, terwijl zo'n optreden het juist moet hebben van de kracht van de woord.

De tiende oudejaarsconference van Lebbis & Jansen werd al op 27 december uitgezonden. Eén keer, in 1991, probeerde het cabaretduo het op tv, maar dat was geen succes. Hun conference is een snelle aaneenschakeling van grappen en anekdotes over personen en gebeurtenissen van het voorbije jaar, ook dit jaar variërend van important wereldnieuws tot 'onbeduidende' binnenlandse kwesties . Geen duo is zo actueel en spitsvondig als Lebbis & Jansen, maar de presentatie is nogal saai en statisch. Ik vond de radio-uitzending zelfs aangenamer dan de voorstelling, enkele dagen eerder.

Youp van 't Hek maakte dit jaar geen speciale oudejaarsconference, maar liet zijn laatste theatershow een dag na kerst uitzenden door de Vara-televisie. Deze registratie van 'Scherven', in december opgenomen tijdens de slotserie in De Kleine Komedie, is het cabarethoogtepunt van de afgelopen week. Van 't Hek weefde ook nu weer zoveel actuele kwesties door zijn voorstelling, dat die daarmee toch het karakter kreeg van een speciale oudejaarsvoorstelling. Bovendien is de thematiek ervan deze keer zeer van toepassing op de drempel van oud en nieuw, aangezien 'Scherven' voor een belangrijk deel handelde over te koesteren herinneren. Daarbij wint de ernst het uiteindelijk van de humor, hoe ontzettend veel en hard er over het geheel genomen ook te lachen valt. Dat evenwicht is ongetwijfeld wat ik miste bij Lebbis & Jansen en De Jonge. Bij oudjaar hoort immers niet alleen blijmoedig vooruitzien. Er wordt ook achterom gekeken, wat altijd gepaard dient te gaan met ontroering en nostalgie.