theater

AMSTERDAM - De drie acteurs bevinden zich in de lobby van een hotel waar nooit ongelukken gebeuren 'want het is Hotel Metropole'. Het zijn twee hotelgasten en één baliebediende. Haaks op het toneel staat de balie met daarop een schaakspel en een blad champagneglazen. Links vier salonstoelen, met daarboven een mathematisch schilderij van verschillende panelen.

Elders in het hotel worden gewichtige kwesties behandeld als 'het onzekerheidsprincipe' en 'het beruchte Kopenhagenvisioen'. Het is de nacht van 28 op 29 oktober 1927, waarin geleerden in het Brusselse hotel ter conferentie bijeen kwamen. 'God dobbelt niet', antwoordde Einstein op de vraag hoe het met de juistheid van de quantummechanica-theorie zit.

De toeschouwer krijgt de conferentie noch de conferentiegangers te zien; die laatsten worden niet eens met naam maar met hun hotelkamer benoemd. 'Kamer 1 is nog niet van waanzinnige congrestheorieën bijgekomen', 'het verdict van Kamer 13' of: 'die nacht was Kamer 18 niet alleen.'

Op verzoek van het Vlaamse gezelschap De Tijd, maakte de Belgische toneelschrijver Paul Pourveur een tweeluik over de oorsprong van de mens: 'Vaders en zonen' en 'Noorderlicht'. Pourveurs oeuvre kent geen klassiek dramaverloop, hij schrijft elkaar opvolgende monologen waarvan het sterk de vraag is of die een onderling verband hebben, of zouden moeten hebben. Dat is meteen ook Pourveurs thematiek: is er samenhang, en zoja of zonee: ondervinden wij daar dan last of gemak van?

In 'Noorderlicht' gaat Pourveur op zoek naar de 'homo habilis', de allereerste, van de aap stammende, mens. Die wordt - gesymboliseerd in die vierde salonstoel - natuurlijk niet gevonden, maar de drie mannen in de hotellobby hebben daar alle drie hun ideeën en verbeeldingen over. Voor de oudere hotelgast Wim van der Grijn is dat zijn jonge geliefde Nadine (uit te spreken als Needien, want ze komt Engeland). Maar Nadine komt niet, de hele voorstelling wacht Van der Grijn vergeefs op haar telefoontje. Misschien heeft haar boot uit Engeland vertraging, 'op zee weet je maar nooit.' Of zou er sprake van een 'duivels complot' tegen hem zijn - 'Nadine is per slot van rekening actrice.'

De tweede hotelgast (Dirk Buyse) en baliebediende Lucas Vandervost proberen hem op te beuren door te informeren naar Nadines maagdelijke staat en geven en passant adviezen inzake 'de kunst van de beste ontmaagding', aangezien het 'maagdelijk gebied van de evolutieleer' toch al ter sprake kwam.

Op hun beurt worstelen de twee anderen met de begrippen herinnering versus beleving, met werkelijkheid en waarschijnlijkheid, steeds met de conclusie in het achterhoofd dat 'weten meten is', maar dat 'meten verstoren is'. Alleen bij het noemen van het woord 'mijnenveld' krimpt de bediende al van schrik ineen, en doemen zijn gruwelvisioenen over de loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog weer op. Andersom ontstaat vermakelijke ontroering als een woord uitgekiend niet benoemd wordt, zoals bij de vraag of hij echt niet nóg iets voor z'n gasten kan doen (het regelen van een escortdame).

Twijfel slaat in 'Noorderlicht' duchtig toe: Is een elektron een deeltje of een golf? Bestaat de maan nog als wij haar niet waarnemen? Hadden wij de 'Titanic' nodig? Is er verschil tussen suggestieve stilte en objectieve stilte, zoals een punt achter een zin?

Pourveur is streng voor zijn publiek, maar hij vindt het ook goed als je er niets van begrijpt en op serieus bedoelde momenten in de lach schiet. Ook regisseur Vandervost sust onbegrippaniek op voorhand: “Het mooie aan de theaterteksten van Paul is dat ze niet te begrijpen zijn. Een tekst van Pourveur versta je. Begrijpen is te hebberig.”

Hoewel 'Noorderlicht' hoofdzakelijk een praatstuk is, valt er theatraal-dramatisch gezien erg te genieten van regisseur Vandervost, die met de baliebediende tevens als acteur aantreedt. Ook wel van z'n blauwdromerige diepzeeogen, maar ik had hem even een voorhoofdskus willen geven voor de manier waarop hij z'n bediende staande achter de balie met kinderlijke brabbelslikbeweging in slaap laat sukkebollen.