Karig feest voor Kim Il Sung China grote afwezige op verjaardag Noordkoreaanse leider

Van onze buitenlandredactie SEOUL - Geen spectaculaire parades, geen hoog staatsbezoek en geen treinlading varkensvlees van China. Het Noordkoreaanse staatshoofd Kim Il Sung (82) vierde gisteren zijn soberste verjaardag aller tijden. Vooral de afwezigheid van een delegatie uit Peking gaf te denken.

Vorige verjaardagen van Kim werden altijd met massale evenementen en duizenden buitenlandse gasten gevierd, maar ditmaal kan Noord-Korea de feestvreugde blijkbaar niet opbrengen. Het land is verwikkeld in een internationaal conflict over de inspectie van zijn kerninstallaties, en het zit economisch vrijwel aan de grond.

Er waren geen staatshoofden of premiers uit bevriende ontwikkelingslanden; mogelijk kon Kim het zich niet veroorloven hen vliegtickets te schenken. Voor het eerst kocht Pyongyang in het buitenland niet massaal zeep, tandpasta en handdoeken in, cadeaus die 'de Grote Leider' op zijn verjaardag aan zijn 22 miljoen onderdanen placht te geven. Twee jaar geleden schonk China Kim voor zijn verjaardag nog een treinlading varkensvlees, maar dat cadeau zat er dit keer niet in. Er kwam zelfs geen Chinese regerings delegatie; wat opmerkelijk is omdat Peking nog als enige bondgenoot van Noord-Korea wordt beschouwd. Zo is het vooral aan China te wijten dat de VN-Veiligheidsraad nog geen sancties heeft afgekondigd om Noord-Korea te dwingen tot nucleaire inspecties.

Maar dat Peking nu niemand met verjaardagswensen naar Kim stuurt, en de afgelopen jaren ook zijn verzoeken om meer wapens en economische steun afwees, wijst op een dubbelrol van China. Het heeft meer baat bij een goede relatie met het economisch sterke Zuid-Korea, dan bij de vriendschap met de armlastige communisten in het noorden. Bovendien staat Peking niet te springen om een atoombom in Noord-Korea, want dan zouden Zuid-Korea en Japan ook wel eens kernwapens kunnen gaan fabriceren.

Maar zover kijkt Peking niet vooruit, omdat het nu vooral belang lijkt te hebben bij handhaving van de crisis. Als lid van de VN-Veiligheidsraad kan China garen spinnen bij het conflict over de vermeende atoombom in Noord-Korea. Zonder steun van China kunnen de Amerikanen Pyongyang immers moeilijk onder druk zetten. Hoe langer Peking de situatie rekt, hoe meer kans het heeft dat Washington in juni de handelsprivileges van China verlengt.

Gisteren kreeg Kim Il Sung van Zuid-Korea echter wel een cadeau. De regering in Seoul maakte bekend niet langer te eisen dat Noord-Korea akkoord gaat met met de uitwisseling van speciale gezanten. Deze eis werd door Pyongyang telkens hardnekkig afgewezen, met de mededeling dat de kapitalistische rivaal Zuid-Korea geen recht heeft zich te mengen in het nucleaire conflict.

Nu Seoul toegeeft aan Noord-Korea, zet het zichzelf min of meer buiten spel. Het maakt de weg vrij voor diplomatiek overleg tussen Washington en Pyongyang. Dit is precies wat Noord-Korea wil; het hoopt immers op diplomatieke erkenning en economische steun van de VS. Volgens sommige deskundigen zou het land zelfs niet aan een atoombom werken, maar de geheimzinnigheid expres opvoeren om bij de Amerikanen concessies af te dwingen.

Het is nu afwachten wat Washington doet. De Amerikaanse onderminister van buitenlandse zaken, Robert Gallucci, kwam gisteren in Zuid-Korea aan voor overleg. Hoewel de Amerikanen ook steeds hamerden op uitwisseling van gezanten, zouden ze nu overstag kunnen gaan. Ze zouden hoog diplomatiek overleg kunnen aanbieden, als Noord-Korea akkoord gaat met inspectie van alle kerninstallaties.

Daarmee zouden ze buigen voor Pyongyangs halsstarrigheid, maar het lijkt weinig zinvol om te wachten op de zoveelste deadline (eind mei) van het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA). Noord-Korea trok zich daar nog nooit iets van aan, wetende dat China sancties toch blokkeert.

Noord-Korea stelde zich gisteren op de verjaardag van Kim verzoenender op dan vorige maand. Tegen de enkele buitenlandse verslaggevers, die de viering mochten bijwonen, zeiden functionarissen dat uitspraken als “Seoul zal in een vlammenzee veranderen” fout waren geinterpreteerd. Volgens de premier was de harde oorlogstaal een foutje van een onderhandelaar met ZuidKorea, die even zijn “koelbloedigheid” was verloren.

Een CNN-journalist vond de sfeer in Pyongyang ontspannen en zei dat Noordkoreanen de oorlogsdreiging overdreven noemden. De enige 'soldaten' die ze zagen waren twee stenen beelden vlakbij het reusachtige standbeeld van Kim Il Sung, het symbool voor zijn persoonsverheerlijking. De feesten waren weliswaar niet zo omvangrijk, maar als vanouds gaven honderden meisjes in goud- en groenkleurige kleding een gymnastiekvoorstelling in het stadion. Echter, twee programma-onderdelen van de afgelopen jaren waren geschrapt. Een marathon door de stad met renners uit het hele land, en een studenten-pelgrimstocht naar plaatsen waar Kim tegen de Japanners zou hebben gevochten. Wat er dus buiten de 'ontspannen' hoofdstad gebeurt, en waar de 1,1 miljoen soldaten dan wel zijn, dat blijft voor de buitenlandse verslaggevers verborgen.