Overlevingstips voor Japan

Rare mensen die Japanners? Het valt wel mee, de zeden en gewoonten komen misschien niet helemaal overeen met de Nederlandse, maar er valt mee te leven. Een paar overlevingstips voor sporters (en journalisten en officials) die iets meer willen zien van Japan dan de sneeuw, het wedstrijdijs en de hotelbar.

Doe gewoon

De meeste Japanners gaan ervan uit dat buitenlanders van nature de fijnbesnaardheid missen om de delicate omgangsvormen tot in alle nuances te begrijpen. Daar hebben ze zo langzamerhand mee leren leven. Ga dus niet eindeloos naar elkaar staan buigen bij de begroeting, want als u net als uw gastheer denkt dat u de laatste moet zijn die buigt eindigt dat in een hernia. Een korte knik met het bovenlijf en een uitgestoken hand doen het heel goed, ook al weet niet elke Japanner nog wat hij met die hand moet doen.

Ga niet na het verliezen van een wedstrijd op de persconferentie overdreven hard zitten huilen en buigend excuses aanbieden, dat komt op Japanners lachwekkend over. Dat een directeur van een failliete Japanse bank dat doet, is namelijk iets heel anders. Dat heeft te maken met zijn hoge positie en het redden van zijn eer: door zo op te treden laat hij zien dat hij zijn verantwoordelijkheden kent, dat hij niet de ware verantwoordelijke voor de ramp in verlegenheid zal brengen door publiekelijk de schuld door te schuiven naar de plek waar die hoort. Alleen een goed huilende top-directeur van een failliet bedrijf maakt kans op verdere carrière.

Loop niet rond in een traditionele kimono. Die kledingstukken worden alleen bij speciale gelegenheden gedragen en het juist aantrekken kan een uurtje kosten. Je loopt er al gauw bij als de Spice Girls die in Volendammer kostuum naar een Amsterdams café zouden gaan. Daarentegen is de badjas die je in de meeste hotels aantreft, en die buitenlanders vaak aanzien voor een kimono, juist wel heel bruikbaar. In traditionele hotels, en ook bij mensen thuis, is het heel gewoon om slechts gekleed in ondergoed, sokken en deze badjas in de gezamenlijke huiskamer bij het haardvuur te gaan zitten en te praten met andere gasten.

Taal

Waar er Engels wordt gesproken, wil dat nog wel eens moeilijk verstaanbaar zijn. Dat is terug te voeren op het onderwijssysteem, waar buitenlandse klanken nog worden vertaald naar Japanse fonetische tekens. En die laten maar een beperkt aantal klankcombinaties toe, terwijl de 'l' in het geheel niet voorkomt. Zegt iemand 'giroefoerendoe', dan bedoelt ze waarschijnlijk 'girlfrend' - wat volstrekt duidelijk is als je weet dat de 'l' altijd een 'r' wordt en dat van de medeklinkers alleen de 'n' los voorkomt, andere medeklinkers worden van elkaar gescheiden door een oe-klank. Dat Japanners geen 'nee' kunnen zeggen, is een misverstand. Ze zeggen wel voortdurend hai, ja dus, maar dat is om aan te geven dat ze luisteren en dat ze de spreker begrijpen. Van belang is te luisteren naar wat die official erna zegt. Ik ging toch als eerste over de finish? “Ja. Die ander lag minstens tweetiende seconde voor.” Niet dus. Direct afwijzen wordt als onbeleefd beschouwd. Zullen we vanavond gezellig een warm kopje saké gaan drinken? “Ja. Ik zal er over nadenken.” Vergeet het maar.

Thuis

Wie geluk heeft of er gewoon om vraagt komt bij Japanners thuis op bezoek - en dan blijkt hoe geweldig traditioneel veel mensen in die moderne maatschappij nog wonen. Altijd schone sokken aan zonder gaten, want schoenen uit bij de deur een absolute vereiste. Wie zomaar doorloopt bezorgt de vrouw des huizes vermoedelijk letterlijk een flauwte. Eten gebeurt nog steeds zittend op de grond aan een lage tafel. Formeel moet dat met de benen onder het licham gevouwen, maar dat leidt bij wie dat niet gewend is binnen vijf minuten tot afgeknelde bloedvaten, pijn in de benen, duizelingen en dood vlees. Geef beleefd aan dat wij westerlingen niet zo fijn gebouwd zijn en strek de benen gewoon onder de tafel. Het gastgezin zal opgelucht hetzelfde doen, want die zijn het ook niet meer zo gewend.

Een belangrijk deel van de conversatie bestaat uit het geven van complimenten. Wat heeft u prachtige blauwe ogen/nog veel haar voor uw leeftijd/veel talenkennis en zo voort. Zelfs als de rijst alle kanten opstuift zullen ze beweren dat u zo wonderbaarlijk goed met stokjes kunt eten. Het antwoord dient te bestaan uit bescheiden wegwuiven en een hele reeks tegencomplimentjes, over het interieur, de snel groeiende schat aan Engelse woordjes, de vorm van het eten (niet over de smaak). Schenk nooit zelf in, en laat ook de anderen dat niet doen. Als de gastheer u heeft bijgeschonken, neem dan de sakéflacon uit zijn handen en giet zijn kopje vol. Omdat er in dit ritueel ook geen duidelijk eindpunt is aan te wijzen, wil het nog wel eens uit de hand lopen. Meestal is het overigens een Japanner die zich als eerste achterover op de vloer laat zaken en even een dutje doet terwijl de rest vrolijk dooreet of drinkt.

Afscheid

Van een hartelijke kus bij het afscheid kunnen Japanners heel erg schrikken en ze weten vaak niet wat ze terug moeten doen. Een stevige handdruk en een kort buiginkje stralen al warmte en dankbaarheid genoeg uit. Kussen in het openbaar is, ook tussen geliefden, toch al tamelijk taboe. Terwijl in de metro's keurige mannen openlijk pornografische stripboeken van de ruwste soort staan te lezen, worden publieke uitingen van tederheid nauwelijks getolereerd. Maar doen alsof je moe bent, en dus tegen elkaar hangen, mag weer wel.