Denen blij, Zweedse industrie kwaad over sluiting kerncentrales

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Na zeventien jaar twijfelen is de kogel door de kerk in Zweden. De twaalf kerncentrales gaan dicht als het aan de sociaal-democratische minderheidsregering van premier Göran Persson ligt. Dit ondanks de gigantische kosten die een zorgvuldige ontmanteling met zich meebrengt.

De wens van de meerderheid van de bevolking, in 1980 in een volksstemming uitgedrukt, gaat daarmee in vervulling. Maar het bedrijfsleven is verontwaardigd over deze toch nog onverwachte beslissing.

Buurland Denemarken, dat geen kerncentrales heeft, verkeert in een juichstemming. Kopenhagen ligt onder de rook van de centrale van Barsebück. Deze centrale met twee reactoren, aan de Zweedse kust op 40 kilometer afstand van de Deense hoofdstad, wordt volgens de Zweedse kranten het eerst ontmanteld. In 1998, voor de parlementsverkiezingen in de herfst, zou Barsebück gesloten moeten zijn.

De beslissing van de sociaal-democraten met steun van de kleine Linkse partij (voorheen communistisch) en de Centrum-partij (vooral boeren) zal nog door het parlement goedgekeurd moeten worden. De drie partijen hebben met 210 zetels een meerderheid in de Riksdag met zijn 349 zetels.

De aankondiging maandag leidde direct tot een storm van protest vanuit de industriële wereld, de vakbonden en de andere politieke partijen. De kernenergie zorgt voor 52 procent van de Zweedse elektriciteitsvoorziening. Het bedrijfsleven vreest dat de energievretende verwerkingsindustrie (vooral hout) grote problemen zal krijgen. De Zweedse kroon kwam onder druk te staan en de aandelenkoersen zakten. Het aandeel van Sydkraft, de eigenaar van de kerncentrale van Barsebück, kelderde zelfs met acht procent.

Compensatie Sydkraft stelt dat het om technische redenen niet in staat is Barsebück zo snel al te sluiten en de energie uit andere bronnen te betrekken. Sydkraft is vastbesloten alles in het werk te stellen om deze in haar ogen 'illegale' sluiting tegen te gaan. Het bedrijf eist volledige compensatie voor alle schade die het oploopt. Minister Anders Sundström van industriezaken probeerde het bedrijfsleven gerust te stellen. De verhoging van de elektriciteitsprijzen na sluiting van de centrales zal niet worden doorberekend aan het bedrijfsleven. Vooral de huis-, tuin- en keukengebruikers gaan meer betalen.

Volgens de economen gaat de ontmanteling van Barsebück de staat tussen de 2,5 en 5 miljard gulden kosten. Zij voorspellen dat de sluiting tot grotere werkloosheid zal leiden en ten koste zal gaan van de Zweedse kredietwaardigheid. Per Olofsson, directeur van de Federatie van Zweedse industrieën, spreekt in de Britse Financial Times zijn verontwaardiging uit: “Het is financiële waanzin om onnodig miljarden kronen over de balk te gooien voor de sluiting van volledig functionerende, veilige en milieuvriendelijke energiecentrales.”

Gevaar De Deense premier Poul Nyryp Rasmussen (sociaal-democraat) sprak over “het meest gelukkige nieuws sinds lange tijd”. Kopenhagen had twintig jaar geleden, nog voordat de Zweden zich zorgen gingen maken, al om sluiting gevraagd van de centrale, die een gevaar zou vormen voor zo'n 1,5 miljoen bewoners in de directe nabijheid. Een bijkomend voordeel voor Denemarken is dat het waarschijnlijk ook benaderd zal worden voor de levering van gas en olie, en eventueel directe stroom uit zijn door kolen aangedreven energiecentrales.

Angst Onder de Zweden bestaat grote angst voor het gebruik van kernenergie. Tot het referendum van 1980 werd besloten na de ramp in het Amerikaanse Harrisburg. De Zweden spraken zich toen uit voor sluiting van alle atoomcentrales voor het jaar 2010. De angst voor kernenergie groeide na de ontploffing in de Oekraïense centrale van Tsjernobil in 1986. De radioactieve wolk verplaatste zich via Wit-Rusland richting Scandinavië. In Zweden werd toen het eerste alarm geslagen over verhoogde radioactiviteit. Nog steeds worden gezondheidsproblemen in Zweden met Tsjernobil in verband gebracht. Uit onderzoeken blijkt dat zo'n 200 000 Zweden hun levensstijl en voedingsgewoonten hebben moeten veranderen ten gevolge van de ramp in Tsjernobil.