Een gerucht over scientology gaat door Europa

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - De argeloze Trouwlezer die de laatste weken kennis nam van alle internationale commotie rond scientology moet wel de indruk krijgen dat van Londen tot Madrid en van Bonn tot Stockholm regeringen koortsachtig bezig zijn, al dan niet in gecoördineerd overleg, de sekte, die zichzelf een kerk noemt, de nek om te draaien. Niets is minder waar, al suggereert de van oorsprong Amerikaanse beweging dat zelf wel.

Zelfs in Duitsland, waar de overheid van alle Europese regeringen relatief het meest gebeten is op scientology, valt het met concrete maatregelen tegen de sekte vooralsnog mee. In elk geval rechtvaardigen ze op geen enkele manier de absurde vergelijking met het begin van de nazistische jodenvervolging, zoals 34 Hollywoodprominenten die in een door scientology betaalde advertentie in de Herald Tribune trokken. De maatregelen lijken veeleer voort te komen uit een wat overtrokken angst dat dit verleden zich via sekten met 'totalitaire tendensen' (Bundesarbeitsgericht in een uitspraak tegen scientology-Hamburg) zou kunnen herhalen.

Vandaar dat de bondsregering overweegt of de sekte onder toezicht van het Bundesamt für Verfassungsschutz, de Duitse BVD, moet worden gesteld. Ook hebben Bonn en de deelstaatregeringen besloten leden van scientology als leraar te weren.

Een algemeen Berufsverbot, zoals de Beierse regering dat heeft ingesteld, vindt geen genade in die deelstaten waar de sociaal-democratische SPD regeert. Wel vinden liberalen, christen- en sociaaldemocraten elkaar in het besluit om geen overheidscontracten te gunnen aan bedrijven die contacten met scientology hebben.

Volgens de West-Duitse vakbond DGB tracht de sekte het Duitse bedrijfsleven, met name dat in Oost-Duitsland, binnen te dringen. Volgens de CDU heeft ze al 'enkele tientallen' bedrijven in handen. Maar, aldus der Spiegel, ze is ook in het westelijk deel actief. Zo zouden door scientology gestuurde makelaars de helft van de huizenmarkt in Hamburg en Berlijn in handen hebben. Naar verluidt komt éénderde van de mondiale miljardenomzet van de sekte uit Duitsland en Zwitserland.

De sekte stelt dat ze in Duitsland 30 000 leden heeft, maar volgens Bonn zijn het er 'hooguit 10 000'.

In Zwitserland stellen federale en regionale autoriteiten zich heel wat terughoudender tegenover scientology op dan in Duitsland. Zo geldt de sekte, die naar eigen opgave 5 000 leden telt, hier wel als religieuze gemeenschap en hoeft ze daarom geen belasting te betalen. Dat legt de beweging bepaald geen windeieren.

In de Zürcher Tages-Anzeiger beschuldigde sekten-deskundige Hugo Stamm de overheden er onlangs van dat ze scientology met glacé-handschoenen aanpakken, uit overdreven angst de sekte in het isolement te drijven en martelaren te creëren.

Overigens lijkt de federale overheid een wat hardere opstelling te overwegen. Zo bekijkt ze of vermogende sekteleden niet fiscaal kunnen worden aangepakt. Ook regionaal is er een voorzichtige verschuiving merkbaar. Onlangs dwong het parlement van het kanton Basel-Stadt de aarzelende regering tot een wetsontwerp waarbij het de sekte verboden is op straat te werven en te colporteren. Maar een gecoördineerde, nationale aanpak ontbreekt ten enenmale.

Ook Oostenrijk hanteert geen Berufsverbot tegen leden van scientology. Weliswaar wordt de sekte door politie en justitie nauwlettend in de gaten gehouden, maar veel meer dan de uitgave van een algemene overheidsbrochure over sekten vindt men in Wenen niet nodig. Laatstgenoemd initiatief, on-Oostenrijks gesteund door alle partijen, inclusief de rechtsradicale FP & Ouml;, wekte de woede op van scientology: “We zijn geen sekte.” Ze trachtte via haar lobbyisten het parlement in Wenen ertoe te bewegen de brochure af te keuren.

De beweging (eigen opgave: 8000 leden) probeert al sinds 1976 als religieuze gemeenschap erkend te worden, maar moet het vooralsnog doen met de betiteling 'vereniging'. Toch stelde het onafhankelijk scheidsgericht van Wenen onlangs dat scientology als kerkgenootschap moet worden beschouwd. Het sprak haar vrij van een boete die de beweging in eerste instantie opgelegd had gekregen omdat ze zich door het hanteren van 'auditing' (mengeling van biecht en psychoanalyse) schuldig zou hebben gemaakt aan het onbevoegd beoefenen van psychosociale therapie.

Scientology heeft twee 'kerken' in Wenen en 'missies' in de deelstaten Salzburg, Karinthië en Steiermark. De sekte is met name actief bij scholen en op beurzen. Twee jaar terug verbood de gemeente Innsbruck scientology om voor de ingang van middelbare scholen te colporteren.

In Frankrijk kwam een parlementaire onderzoekscommissie voor het sektenwezen vorig jaar tot de conclusie dat scientology tot de 172 'gevaarlijke' religieuze groepen behoort. Reden voor Parijs om haar scherp in de gaten te houden. Dat gebeurt door 'het observatiebureau voor sekten', waarin justitie, binnenlandse zaken en onderwijs samenwerken. Speciale wetgeving tegen scientology vindt de regering niet nodig en in strijd met de vrijheid van meningsuiting.

De afgelopen zeven jaar is de Franse politie slechts twee keer in actie gekomen tegen de sekte die met 70 filialen tot de grootste twaalf verenigingen in het land behoort.

In november 1990 werden negentien leden in staat van beschuldiging gesteld wegens oplichting. En eind vorig jaar kreeg het hoofd van de sekte in Lyon, Jean-Jacques Mazier, drie jaar cel omdat hij een volgeling financieel zo onder druk had gezet dat deze zelfmoord pleegde. Veertien andere leden werden ook veroordeeld, onder meer wegens het onbevoegd uitoefenen van de geneeskunst. In 1995 kreeg scientology door het hooggerechtshof een boete van 100 miljoen franc (ca. 33 miljoen gulden) gulden opgelegd omdat zij, 'een onderneming met winstoogmerk', tussen 1981 en 1984 geen belasting en sociale lasten had betaald.

Volgens eigen opgave heeft scientology in Frankrijk 120 000 leden en sympathisanten.

Een ander land waar onlangs scientology-leden voor de rechter moesten verschijnen, is Italië. Daar hoorden vorige week 29 sekteleden straffen van negen tot twintig maanden tegen zich uitspreken, omdat ze misbruik hadden gemaakt van de goedgelovigheid van psychisch zwakke personen en hen geld hadden afgetroggeld. Volgens scientology, die in Italië '100 000' leden telt, een treffend bewijs dat ze het slachtoffer is van “een golf van onverdraagzaamheid die op de vervolging in Duitsland begint te lijken”(woordvoerder Fabio Amicarelli). Een weinig geloofwaardige aantijging in een land dat van oudsher sekten weinig in de weg legt en zich doorgaans nauwelijks druk maakt om hun activiteiten

In Groot-Brittannië behoort scientology het langst tot het religieuze landschap. Om precies te zijn sinds 1954. Scientology-stichter Hubbard heeft er zelfs zeven jaar gewoond (1959-'65), op het landgoed Saint Hill Manor bij East Grinstead in Sussex. Dat is momenteel het Britse hoofdkwartier van de beweging.

Onlangs bleek zelfs een lid van het Britse Hogerhuis, de liberaal-democratische baron Duncan James McNair, scientoloog te zijn. McNair is directeur van een firma die zich met de controle van verbrandingsgassen bezighoudt. Kort voor kerst, tijdens het parlementaire vragenuurtje, zei hij voor scientology naar de zusterkerk in Duitsland te zijn geweest.

Overigens is scientology in Groot-Brittannië anno 1997 lang niet zo omstreden meer als in de jaren vijftig tot tachtig. In 1968 werd de sekte zelfs door de overheid als 'maatschappij-schadelijk' gediskwalificeerd en kregen Amerikaanse scientologen geen inreisvisum. Dat is vorig jaar veranderd. Toen mochten voor het eerst sekteleden uit de VS als 'geestelijke' het land in. Reden: de Britse overheid heeft de scientologie nu formeel als 'cultus' erkend.

De beweging concentreert zich thans op een nieuw doel: het verkrijgen van de status van liefdadige instelling, want daaraan zijn aantrekkelijke fiscale voordelen verbonden.

Al is het ledental dat scientology zelf opgeeft - 100 000 - ongetwijfeld te hoog, toch scoort ze opvallend goed in het bonte scala van sekten en religieuze bewegingen dat Groot-Brittannië biedt. Vergeleken bij een eveneens uitheemse club als de Moonies (zo'n 500 leden) heeft scientology duidelijk meer vat op naar zekerheid hunkerende jongeren.

Of het Engelse Saint Hill echt een scientoloygy-strafkamp voor weerspannige sekteleden herbergt, zoals de Beierse minister van binnenlandse zaken Günter Beckstein beweert, valt vooralsnog niet na te gaan.

België behoort tot de landen die scientology scherp in de gaten houden, zonder beperkende maatregelen te nemen. Als een 'vereniging zonder winstoogmerk' beschouwd haalt de sekte ('5000 leden') naar eigen schatting ruim miljoen gulden per jaar op. Overigens trok ze de afgelopen jaren nauwelijks de aandacht, behalve in 1995 toen een anti-drugs campagne op scholen veel lof oogstte.

Recente berichten dat bedrijven als supermarktketen Dehaize en General Motors-België zich bij personeelstrainingen bedienen van scientology-technieken doen het aanzien van de beweging geen goed. Hetzelfde geldt voor de bekentenis van scientology-woordvoerder Vaquette, afgelegd voor een parlementscommissie, dat het leden in het verleden moeilijk is gemaakt om uit te treden.