Thorbecke legde de basis voor democratie

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - Dat ministers moeten opstappen, als het parlement geen vertrouwen meer in ze heeft, vindt iedereen vanzelfsprekend. In een democratie heeft in zo'n geval de volksvertegenwoordiging immers het laatste woord.

Toch staat dit nergens zo vermeld in de belangrijkste wet van Nederland: de Grondwet. De zogenoemde 'vertrouwensregel' berust op (ongeschreven) gewoonterecht, dat in de vorige eeuw is ontstaan. Ze werd in 1868 stevig gevestigd in het Nederlandse staatsrecht, na een aantal kwesties waarbij het parlement zijn macht tegenover de regering had moeten bevechten.

De stoot tot die ontwikkeling werd echter gegeven in de nieuwe Grondwet van 1848, waarvoor de liberaal Thorbecke tekende.

Hij werd op 14 januari 1798 - vandaag 200 jaar geleden - geboren. In dat jaar kreeg Nederland ook zijn eerste Grondwet: de Staatsregeling voor de Bataafse Republiek. Maar er komt geen herdenking van 200 jaar Grondwet.

Hoeder

Het ministerie van binnenlandse zaken, dat geldt als hoeder van de Grondwet, richt alle aandacht op 150 jaar Grondwet, met andere woorden: op het werkstuk van Thorbecke.

De reden daarvoor is dat de ingrijpende wijzigingen die in 1848 werden doorgevoerd, nog steeds de basisregels vormen voor de Nederlandse parlementaire democratie. Leden van de Tweede Kamer (en provinciale staten en gemeenteraden) werden voortaan rechtstreeks gekozen - zij het dat kiesrecht voor iedereen nog zo'n zeventig jaar op zich zou laten wachten.

De ministeriële verantwoordelijkheid werd geïntroduceerd. De Kamers kregen een steviger greep op de rijksbegroting, het recht om wijzigingen aan te brengen in wetsvoorstellen, het recht van enquête en het recht om ministers ter verantwoording te roepen.

Hele jaar

Binnenlandse Zaken herdenkt de Grondwet van 1848 met een reeks activiteiten, die alles bij elkaar het hele jaar 1998 vullen. Minister Dijkstal (VVD) gaf gisteren daarvoor officieel de aftrap.

Festiviteiten, jongerenprogramma's, discussiebijeenkomsten, en dat alles met het doel om het enthousiasme onder de bevolking over de Grondwet te vergroten.

Zo gaan jongeren in augustus aan de slag op het eiland Pampus om zelf een jongerengrondwet op te stellen. En gaat op 5 mei in Den Haag een nieuw ballet van choreograaf Jiri Kylian in première, uitgevoerd door het Nederlands Danstheater en geïnspireerd op grondrechten en vrijheid.

Dezelfde dag vindt in de Ridderzaal in Den Haag het slotdebat plaats van een reeks discussiebijeenkomsten in elk van de twaalf provincies en in in het politiek-cultureel centrum De Balie in Amsterdam rond het thema de Grondwet.