Schaatsgekte is normaal en de tv heeft er de hand in

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - De schaatsgekte viert hoogtij. Volgens de Amsterdamse psycholoog Peter Blitz hebben de media en vooral de tv daar een duidelijke hand in. “De tv maakt ons bewust chauvinistisch, ook al is het vooral uit eigenbelang.”

Als het eerste vliesje ijs op het water staat, begint schaatsminnend Nederland te tintelen. Bij aanhoudende vorst volgt koorts. Maar als de rayonhoofden bij elkaar komen, breekt de gekte uit. Heel Nederland op het ijs, ook al gebeuren er hier en daar ongelukken.

Gekte of gewoon ijsplezier? Volgens Blitz, die veel sporters begeleidt, het laatste. “Schaatsgekte is niet gek, het is normaal. We beleven een strenge winter, het ijs ligt er en schaatsen is ons met de paplepel ingegoten. Kijk naar de schilderijen van Pieter Breughel. Toen al zwierden we over het ijs. Het verschil met nu is dat we de laatste 20 jaar veel meer zijn gaan sporten.”

Blitz: “De tv laat zien hoe gezellig het op het ijs is. Lachende mensen, een mooi landschap en iedereen vermaakt zich. De omroepen gieten er een chauvinistisch sausje over, de media spelen in op het oranje-gevoel en het publiek reageert daar heftig op.”

“Er wordt gespeculeerd op de nationale trots. Dat ervaren we blijkbaar als aangenaam. Waarom? Misschien omdat we een klein land zijn. Dat is vooral het belang van de programmamakers. Hoe gekker, hoe leuker. De mensen worden enthousiast en het aantal kijkers stijgt.”

Het is ook de tv die het mogelijk maakt dat schaatsers als helden worden vereerd. Zo wordt bijvoorbeeld de winnaar van de Elfstedentocht in 1985 en '86, Evert van Benthem, elke vorstperiode voor de camera gehaald. “Als er dit jaar nog een Elfstedentocht komt, kun je er donder op zeggen dat die winnaar ook een held wordt. In de jaren '50 won Jeen van den Berg. Maar hij heeft het heldendom nooit bereikt: de invloed van de tv was toen nog niet zo groot.”

Vooral de Elfstedenfolklore maakt veel los, vindt Blitz. Hij noemt de tv bij het wereldkampioenschap van dit weekeinde. Toen werd de beslissende 10 000 meter tussen Ritsma en Postma onderbroken om Elfstedenvoorzitter Henk Kroes aan het woord te laten over het wel of niet doorgaan van de tocht. “Ik vond dat dat te ver ging. Gebrek aan respect voor het wedstrijdschaatsen. Maar ze hebben er zelf profijt van.”

Het op een prettige manier in beeld brengen van het schaatsen werkt bij de kijkers. Toch beleeft het publiek de ijspret nog steeds als een wintervariant op het zomerse dagje strand. “De meeste mensen zijn ook geen avonturiers die een barre tocht willen maken. Geen schaatsgekken, maar wel gegrepen door de gekte van het moment.”