Een niet-opportune Zembla-documentaire

Jacques Wallage meent, zo verklaarde hij in de Zembla-documentaire donderdagavond 28 mei over het ontslag van Docters van Leeuwen, dat deze in principe in zijn oude functie zou kunnen terugkomen. Dat juist dit onderdeel van deze documentaire de meeste aandacht heeft getrokken, en niet de kern ervan, namelijk dat Docters van Leeuwen het slachtoffer is geworden van een door justitie geregisseerde coup, geeft een scherp inzicht in de Nederlandse politieke cultuur.

Wallage wordt gekritiseerd omdat hij in deze zaak van mening veranderd zou zijn. Inderdaad steunde hij aanvankelijk Sorgdrager en Kok in hun bittere kwalificaties van de procureurs-generaal. Naarmate echter zijn inzicht in de feitelijke gang van zaken groeide, werd hij minder kritisch tegenover Docters. Maar wat is daar eigenlijk op tegen? Zag Wallage eerst op instigatie van Sorgdrager Docters als de aanvoerder van een muiterij, later moest hij erkennen dat van een welbewuste muiterij geen sprake was. Eerder was het zo dat de top van het ministerie van justitie door handig manipuleren van de media de indruk van een muiterij had weten te vestigen. Als dit werkelijk zo is, treft Docters geen blaam en heeft Wallage gelijk met zijn opvatting over diens mogelijke terugkeer.

Er is dan wel een echt grote politieke affaire geboren. Niet alleen komt Sorgdrager nog meer onder vuur te liggen, maar ook het prestige van premier Kok komt dan op het spel te staan. Zijn negatieve kwalificaties van de procureurs-generaal worden dan onhoudbaar. Precies in een tijd dat een nieuw kabinet geformeerd moet worden, komt dit niet erg goed uit. De partijen die Paars II willen, hebben er dus alle belang bij om Sorgdrager en Kok uit de wind te houden en bij wijze van afleidingsmanoeuvre de aanval op de zogenaamd wankelmoedige Wallage te richten. Zo zijn onze Haagse manieren.

Dat de partijen die Paars II willen verhinderen, CDA en GroenLinks, bij monde van De Hoop Scheffer en Halsema, met die aanval op Wallage meedoen en dus de paarse partijen een dienst bewijzen, toont dat zij nog niet echt hebben begrepen waar politieke winst geboekt kan worden. Dat de meeste journalisten ook graag de aandacht op Wallage vestigen, is niet verbazingwekkend. Zo kan er gezwegen worden over de weinig fraaie wijze waarop zij door de voorlichters van justitie gemanipuleerd zijn bij hun verslaggeving over de zogenaamde muiterij.

Eén detail in de documentaire trof mij zeer. Sorgdrager beweert dat Kok haar belde om te vragen hoe dat precies zat met die muiterij waarover hij op het tv-journaal had horen berichten. Wallage zegt dat Kok uit de vergadering van de PvdA-bewindslieden, die hij als fractievoorzitter bijwoonde, werd weggeroepen voor een belangrijk telefoongesprek. Niet Kok belde dus, maar hij werd gebeld door Sorgdrager die hem van de muiterij op de hoogte stelde. Twee tegenstrijdige verklaringen en het moet eenvoudig zijn na te gaan welke verklaring de juiste is.

We zouden mogen hopen dat de Tweede Kamer over deze zaak, en over de andere nieuwe feiten die Zembla heeft aangedragen, opheldering eist. Steeds immers, en terecht, verlangt dit gezelschap zo volledig mogelijk ingelicht te worden. In dit bijzondere geval ben ik echter pessimistisch. Destijds heeft de Kamer al laten weten geen behoefte te hebben aan een werkelijk inzicht in de gang van zaken. Het zou eens kunnen blijken dat het ontslag van Docters onjuist zou zijn geweest. Niets zou politiek slechter uitkomen. De kwestie Docters laat zien dat de informatiebehoefte van ons parlement bepaald wordt door politieke opportuniteit, niet door de noodzaak van openheid en verantwoordingsplicht, zoals beweerd wordt.