Unilever-topman: topinstituut aanzet voor 'technologie-vallei'

Van onze redactie economie NAARDEN - Wil Nederland enige rol van betekenis spelen op de explosief groeiende markt voor biotechnologie, dan moet er snel een topinstituut voor de voedingsmiddelenindustrie komen.

Dat topinstituut moet liefst worden gevolgd door een concentratie van bedrijven en technologie-ontwikkelaars ergens in Nederland, maar mogelijk rond de Landbouwuniversiteit Wageningen.

Unilever-topman M. Tabaksblat ontvouwde dat plan voor wat hij noemde een Foods Technology Valley gisteren, bij de opening van een proeffabriek voor biotechnologie in Naarden. Hij verwacht dat de wereldmarkt voor produkten uit de biotechnologie - het bewerken van erfelijke eigenschappen van planten en micro-organismen - in het jaar 2000 meer dan 160 miljard gulden zal bedragen. Op deze markt ging vijf jaar geleden nog maar 10 miljard om.

Volgens Tabaksblat hebben de grote spelers op die markt, Japan en de Verenigde Staten, al een stevige voorsprong genomen. Europa zal het tempo moeten verhogen, wil het nog kunnen profiteren van die ontstuimige groei. Exacte cijfers voor zijn eigen concern noemde Tabaksblat niet, maar een verdrievoudiging van de omzet in produkten die zijn vervaardigd met behulp van moderne biotechnologie, acht hij rond het jaar 2000 haalbaar.

Alhoewel de Nederlandse wetenschappers die Unilever aan zich bindt ongeveer vijftig procent duurder zijn dan hun Engelse collega's, en Indiase hoog opgeleide krachten zelfs voor een tiende van die Nederlandse prijs geworven kunnen worden, laat Tabaksblat de keuze voor het biotechnologiecentrum toch op Nederland vallen. Hij noemde het essentieel dat in Nederland al een kennis-infrastructuur aanwezig is. Daarbij, de kosten van de wetenschappers verdwijnen in het niet bij de revenuen van hun vindingen. Dat de nieuwe proeffabriek van Unilever in Naarden, waar dochter Quest International is gehuisvest, in Nederland staat, heeft ook te maken met de nadrukkelijke samenwerking met het laboratorium van de voeding- en wasmiddelenfabrikant, dat in Vlaardingen staat.

Landbouwminister Van Aartsen, die samen met Tabaksblat de opening van de nieuwe proeffabriek verrichtte, omarmt het idee voor het topinstituut. De voor Nederland belangrijke landbouw zou van een dergelijke ontwikkeling de vruchten kunnen plukken. De overheid zal overigens niet het voortouw nemen bij de oprichting. Het is aan de marktpartijen om met goede voorstellen te komen, liet Van Aartsen weten.

Op de vraag hoeveel geld de minister over heeft voor de plannen, bleef hij het antwoord schuldig. Wel zegde hij toe geld te zullen steken in het “bestuurlijke kader” dat het topinstituut mogelijk moet maken.

Van Aartsen verliet Naarden gisteren niet zonder vriendelijk verwoorde, maar toch stevige kritiek aan het adres van de regering in ontvangst te moeten nemen. Tabaksblat herhaalde zijn verwondering nog maar eens over het feit dat in de notitie 'Kennis in beweging' van de ministeries van landbouw, economische zaken en onderwijs met geen woord wordt gerept over de agro- en voedingsmiddelenindustrie. En dat terwijl de sector toch goed is voor tien procent van het bruto binnenlands produkt en een kwart van de Nederlandse export voor zijn rekening neemt. “In een land dat in zo'n sterke mate afhankelijk is van de land- en tuinbouw, is het opvallend dat biotechnologie niet in de nota is genoemd”, sneerde Tabaksblat. Hij betreurde het verder dat de overheid de regeling ter stimulering van onderzoek naar de biotechnologie stopzet, en dat zonder de regeling op zijn waarde te toetsen.

De nieuwe proeffabriek in Naarden - kosten 35 miljoen gulden - gaat in laboratoria ontwikkelde processen testen. Het gaat daarbij om zowel het 'opschalen' - het werken met grotere volumes tot 10 000 liter - van onder meer gisten, melkzuren, schimmels en azijnzuren. Ingrediënten die zijn te vinden in produkten als bier, brood, yoghurt, ketjap, kaas, azijn en cacao. De nieuwe technologie zal ten koste gaan van de sector die die ingrediënten kweekt in bijvoorbeeld koe-magen. Daarnaast heeft biotechnologie als voordeel dat chemische toevoegingen aan produkten zullen afnemen. Een argument dat de consument anno 1995, volgens een Unilever-woordvoerder, toch moet aanspreken en de reserves ten opzichte van biotechnologie zal verminderen.