Levensloop

Wie tegen de avond van zijn leven terugkijkt op de loop daarvan, ziet vrijwel zeker iets heel anders dan wat hem eventueel in de vroege morgen daarvan voor ogen stond. En misschien zijn die verschillen wel groter naargelang zijn leven rijker was aan gebeurtenissen en de avond daarvan rijker aan herinneringen.

De loop van het leven is een rivier die haar weg zoekt in een grillig landschap, terwijl het plan dat wij hadden ontworpen, waarschijnlijk meer lijkt op een kanaal dat wij willen graven, een rechte lijn die het landschap negeert. Het plan bestaat in ons hoofd, de loop van de gebeurtenissen is de werkelijkheid daarbuiten. Terugkijken op de levensloop is oog krijgen voor het verschil tussen die twee en draagt mogelijk bij tot onze wijsheid. De gang van zaken heet met enig recht 'gang van zaken' omdat hij niet onze eigen gang is. De dingen gaan anders dan onze gedachtegangen. En wij zeggen dat ze gaan of lopen of vallen, omdat wij ze niet in de hand hebben.

Ook in het woord 'levenswandel' is het begaan van een weg de metafoor voor het leven. Maar hier is de manier aan de orde waarop wij ons zelf op eigen kracht en volgens plan door het leven bewegen of het leven als een weg bewandelen, aarzelend of vastberaden, voorbeeldig of aanstootgevend, maar als de rechtmatige bezitters van dat leven en als onderwerpen van het wandelen. Het woord suggereert in zijn moraliserende gebruik het bestaan van een lijn waaraan wij ons als een richtlijn vasthouden of een plan dat wij in onze handel en wandel uitvoeren.

In 'levensloop' is het leven onderwerp van het werkwoord 'lopen' en de levende met wie het leven zijn loop neemt, is de getuige van de manier waarop het loopt. Zijn curriculum vitae, zelfs als het wordt opgesteld ten behoeve van de voortzetting van een te voren geprogrammeerde loopbaan, is maar voor een klein deel het resultaat van een uitgestippeld plan. Mijn levenswandel is wat ik doe en hoe ik het doe, mijn levensloop is wat mij overkomt of wat er gebeurt met wat ik doe. Ook dat wordt niet bepaald door mijn plan en zelfs niet door mijn levenswandel.

Misschien ziet iemand bij het terugkijken helemaal geen lijn tussen al die punten en is de lijn zelfs de grote vergissing van onze verbeelding, als verbinding tussen twee punten, als het spoor van een weg die wij ons voornemen af te leggen en zelfs als een reconstructie van de weg die wij hebben bewandeld en van de levensloop waarop wij kunnen terugkijken. Ik denk dat Arthur Schopenhauer, die toch een goed oog had voor wat mensen tegen hun plannen in overkomt, een veel te kordate uitspraak deed over levensloop en levenswandel, toen hij zelfs de blik op zijwegen en prachtige panorama's, die de geschenken van een kronkelweg kunnen zijn, leek te verbieden: “Zoals onze fysieke weg op de aarde altijd een lijn is, geen vlak, zo moeten we in het leven, als we één ding willen bereiken en bezitten, van ontelbare andere dingen links en rechts afzien en ze laten liggen. Wanneer we daartoe niet kunnen besluiten, maar als kinderen op de kermis naar alles grijpen wat ons prikkelt, dan is dat een misplaatste poging de lijn van onze weg in een vlak te veranderen. We lopen dan in een zigzag, dolen heen en weer en komen tot niets.”

Zo zou het zijn, als onze levensloop ons programma was, als hij ons niet door een landschap voerde en als wij geen ogen hadden om daarin rond te kijken. Het blikveld van de wandelaar maakt zelfs van een punt een vlak. Wie terugkijkt, ziet geen weg, maar wat hij langs die weg heeft gezien.