Dominee Doff: Want dan is het geen liefde, maar kwalijke toedekkerij

AMSTERDAM - De nieuwe voorzitter van de Gereformeerde synode Jan Willem Doff wil “het praten over de gebeurtenissen van de laatste weken nu liever afsluiten”. Zijn benoeming moet een nieuwe periode inluiden. Niet dat de kerk verder moet zwijgen over seksueel misbruik. Doff, die in zijn pastorale werk zelf nog nooit iemand met pedofiele gevoelens is tegengekomen, ook geen slachtoffers, zegt zich speciaal in seksueel misbruik te zullen gaan verdiepen. “We moeten ook proberen kerkleden erop attent te maken.”

Kerken moeten af van de reputatie als toedekkers van seksueel misbruik, zegt Doff. Wie dat doet heeft het karakter van de christelijke liefde niet goed begrepen. “Liefde en gerechtigheid horen bij elkaar. Echte liefde verdoezelt niet. Want dan is het geen liefde, maar kwalijke toedekkerij. Voor een christelijke gemeenschap zou het daarom niet moeilijk moeten zijn plegers van onrecht in eigen gelederen aan te pakken.”

Doff is niet helemaal onbekend met het fenomeen seksueel misbruik. Hij is familie van de in 1942 overleden Neel Doff, die bekend werd met haar autobiografische verhalen over Keetje Tippel, een in armoede opgroeiend meisje, dat op jonge leeftijd wordt verkracht, prostituee wordt, en in welgestelde kringen terechtkomt. Volgens een biografe had ze op latere leeftijd vele liefdesrelaties met jonge meisjes. Een eigentijdse recensent schreef over Doffs boek Elva: “Het is een beredeneerd woordenboek van seksuele grofheden dat alleen kan dienen ter bevrediging van een ongezonde nieuwsgierigheid.” De kersverse synodevoorzitter heeft alle boeken van Neel Doff in zijn boekenkast staan. “Maar ik ben blij dat ik veel afstand tot haar heb. Ik voel geen enkele relatie met haar. Erg fraai is het niet, de wijze waarop deze mevrouw haar leven leidde.” Toch brengt hij ook begrip voor haar op: “Ze is er zelf ook toe gedreven. Bij haar zie je de tragiek van de spiraal: de narigheid komt later terug, maar dan omgekeerd.”

De commissie die Doff donderdagavond heeft voorgedragen, bestond al en had als taak meer continuïteit in het gereformeerde bestuur te brengen: niet iedere twee jaar weer allemaal nieuwe gezichten, maar voortbouwen op ervaring. Doff is waarschijnlijk niet benoemd als tussenpaus, maar als potentieel blijvertje.

Doff is blij met het vertrouwen dat uit de benoeming spreekt. Zijn ster rees tijdens de 'pedo-affaire' als voorzitter van de commissie die de gang van zaken moest evalueren. Het rapport was vernietigend voor de vorige week afgetreden voorzitter Vissinga. Doff heeft zijn lesje geleerd: “Ik ga niet voor de troepen uitlopen,” zei hij direct na zijn benoeming donderdagavond. “Als ik iets zeg, moet het breed gedragen zijn in de kerken.”

Deed Doff mee aan het gewraakte applaus ter synode, na afloop van de bespreking van het bij orthodoxen omstreden boek van Den Heyer, dat de bijbelse gronden voor de verzoeningsleer in twijfel trekt? Doff: “Ik herinner me niet geweldig veel meer van dat applaus. Ik denk niet dat ik geklapt heb. Dat is ook niet erg op z'n plaats op de synode.” Niet dat Doff tegen Den Heyer is. “Iedere theoloog die een beetje bijgebleven is weet dat er in het boek van Den Heyer niet veel nieuws staat. Hij schokt mij niet met de presentatie van de bijbelse gegevens. Het is inderdaad de vraag of Jezus zelf gedacht heeft dat zijn dood de betaling van de zonde is. Dat is een latere duiding. Daar heeft Den Heyer gelijk in.” Doff heeft kritiek op predikanten die maar liever zwijgen over wat ze door hun studie geleerd hebben. “Ik ken collega's die zeggen 'we lezen van alles, maar we preken er niet over'. Jammer. We zouden er zo over moeten preken dat je begrip voor elkaars visies krijgt. Je mag best zeggen 'ik denk dat ik gelijk heb', maar daarom kun je je toch nog wel proberen te verdiepen in het standpunt van de ander, en daar begrip voor opbrengen.” Maar zijn het niet juist de orthodoxen die het bestaan van de vrijzinniger visies onacceptabel vinden? “Ik ken de signalen. Het is te betreuren.”

Doff juicht het protest van zijn voorganger Vissinga tegen de 24-uurs economie, diens pleidooi voor 'Ikea-kapelletjes' en versobering toe. “Ik zelf probeer al jaren zo sober mogelijk te leven. Denkt niet iedereen stiekem: als iedereen zo leeft, ging het stukken beter?”