Elke twee kilometer een halte

In Italië heeft 'la maquina', de auto, zich volledig van de openbare ruimte meester gemaakt. De spoorwegen lijden grote verliezen. De kwaliteit is er dan ook naar. Dienstregelingen zijn zelfs geen intentieverklaringen meer. Aleen voor hen die twee keer het normale tarief willen betalen, rijden er speciale treinen, min of meer op tijd.

Worden de staatsspoorwegen (FS, Ferrovie dello Stato) in dit autominnende land nog enigszins ontzien, voor de vele lokale spoorlijnen bestaat geen enkel respect. In de jaren zeventig en tachtig zijn veel lokaalspoorwegen opgeheven, vooral in het noorden van het land. In de provincie Trentino bijvoorbeeld resteert nog maar één van de ooit talrijke bergspoorlijnen.

Mijn nieuwsgierigheid werd gewekt toen ik op de stadsplattegrond van Genua nog een spoorwegstation ontdekte dat op de overzichtskaart van de FS ontbreekt. Toch even kijken. Verborgen achter een bar ligt het station van de Ferrovie Genova-Casella. De eerste indruk is die van een spoorwegmuseum. Er staat een bonte verzameling treinen geparkeerd, de oudste uit 1924. Maar dit museum rijdt en onderhoudt een dienstregeling met het over de rails 25 km verder gelegen bergdorp Casella. Nu had ik dat ritje sowieso wel willen maken. Maar het duivelse klimaat van Genua met zijn hoge luchtvochtigheid doet een mens nog meer verlangen naar koelte. Voor 2700 lire (¿2,70) hoef je het niet te laten. Mijn trein (een Breda uit 1954) zit behoorlijk vol met dagjesmensen en bejaarden. Zoals de lijn kronkelt door het landschap, lijkt het traject aangelegd door een liefhebber van modeltreintjes. De bergen zijn niet echt hoog, maar het wemelt desondanks van de tunnels. Onderweg een weids uitzicht over drie valleien. Het achterland van Genua - op andere plaatsen wijken opeengepakte achterstandsflats - laat zich hier van zijn beste kant zien. Na twee kilometer rijdt de trein al door het groen. Fraai is het uitzicht op de graftempels van het beroemde kerkhof Staglione en de ranke kerktoren van het dorp San Pantaleo. Elke twee kilometer is er wel een halte, vaak een geïsoleerde abri midden op de helling. In de diepte zie je dan een dorpje liggen. De lijn is gebouwd in de tweede helft van de jaren twintig, toen het fascisme de werkeloosheid dacht op te lossen met grote openbare werken. Het was overduidelijk een tijd dat de mensen nog gewend waren om een eind te wandelen.

Station Campi is geen abri, maar een echt station. Hier moet de trein uit Genua dan ook wachten op de trein uit Casella. Geïmproviseerde hanepoten wijzen naar bar Il Binario (het spoor) achter het station. De enige gast is een schurftige gele hond die water uit een bak lebbert. Casella Dep. staat voor Depot (remise). Van hier rijdt de trein de laatste kilometer achterstevoren naar Casella. De bestuurder is niet van plaats veranderd. Hij hangt uit het raampje van de cabine, terwijl hij met één hand de stuurknuppel achter zin rug bedient. Voor de trein een drukke weg oversteekt, wordt er nadrukkelijk getoeterd. Niet overbodig als je je realiseert dat de dode hoek meer dan 180 graden is. Natuurlijk verbiedt ook het Italiaanse handboek machinist dit soort onverantwoordelijk gedrag, maar zoals gewoonlijk gaat het goed. Een ongeluk zit tenslotte in een klein hoekje.

Vroeger was het depot het eindpunt, maar in 1952 werd die laatste kilometer bijgebouwd. Een concessie aan de moderne tijd. De enige. Lange tijd heeft het lot van het lijntje aan een zijden draad gehangen. Het traject kon beter gebruikt worden voor een autoweg. Dat zou pas de dorpen uit hun isolement verlossen. De traagheid van de ambtelijke molens heeft een beslissing jaren opgehouden. Het lijntje werd en wordt tenslotte beheerd door het Ministerie van Vervoer in het verre Rome. Daar heeft men wel belangrijker zaken aan het hoofd, een inzicht dat gedeeld wordt door de directie van Genova-Casella. De executie zou echter onvermijdelijk komen. Redding kwam uit onverwachte hoek. Na vele jaren heeft het milieubewustzijn ook het noorden van Italië bereikt. Tegenwoordig wordt het treintje beleefd aanbevolen voor uitstapjes. Zeer terecht overigens. Een mooi uitstapje is de wandeling langs de oude fortenring van Genua van Righi naar Campi bijvoorbeeld (2 uur) en dan met de trein weer terug. Of van station Trensasco naar Fort Diamante. De beginselen van vraag en aanbod heeft men inmddels ook geleerd. Op zondag kost een enkeltje Genua Casella geen 2700 maar 3500 lire.