Terugkeer Italiaanse regeringsleider wordt moeilijker

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Met het besluit van premier Lamberto Dini om weer zijn ontslag aan te bieden, is Italië terug bij af. Duidelijk is alleen dat een terugkeer van Il Rospo, de pad, als regeringsleider veel moeilijker is geworden.

De politieke crisis in Italië blijkt niet zo snel op te lossen als Dini (en president Oscar Luigi Scalfaro) stilletjes had gehoopt: gewoon nog een half jaar aan zijn premierschap plakken bij gebrek aan overeenstemming over een andere oplossing.

Een meerderheid in het parlement wil daar (nog) niet aan, zo bleek gisteren na twee dagen van discussie in het Huis van Afgevaardigden, de Italiaanse Tweede Kamer. Maar ook het besluit om dan maar verkiezingen te houden, is nog niet gevallen. Dat betekent dat er ruimte is om alsnog tot overeenstemming te komen over een andere uitweg.

Winnaar van het parlementaire debat over Dini's toekomst was gisteren Silvio Berlusconi. Hij diende, zoals hij had aangekondigd, een motie in waarin de premier werd gevraagd op te stappen. De linkse PDS overwoog een tegenvoorstel om de 54-ste Italiaanse regering nog een half jaar aan te laten blijven. Maar de sociaal-democraten zagen af van hun voornemen, toen bleek dat daarvoor onvoldoende steun was.

De Groenen, net als de PDS lid van de 'Olijfboom-coalitie', wilden niet met de sociaal-democraten meestemmen. Bovendien kon Berlusconi rekenen op alle stemmen van zijn Vrijheidsalliantie (277 van de 628) plus die van de marxisten in de Rifondazione Comunista (28). En onzeker was wat de Lega Nord zou doen. Voorman Umberto Bossi zwaaide met een eigen motie.

De Alleanza Nazionale (AN), bondgenoot van Berlusconi, was niet echt blij met het voorstel van de politicus/mediamagnaat. De post-fascisten van Gianfranco Fini hadden liever een motie van wantrouwen gezien die zou leiden tot vervroegde verkiezingen. Maar daarvoor was weer geen steun onder de overige leden van de Vrijheidsalliantie.

Dini deed een slimme zet door de stemming niet af te wachten over Berlusconi's voorstel dat hij maar moest vertrekken. Door de 'eer' aan zichzelf te houden, heeft de premier zorgvuldig alle opties opengehouden. Omdat zijn regering niet is weggestemd, kan president Scalfaro de tijd nemen de partijen te raadplegen over een andere oplossing dan verkiezingen. Het staatshoofd heeft eerder laten weten dat hij een gang naar de stembus tijdens het Italiaanse EU-voorzitterschap onwenselijk vindt.

De partijen krijgen daarmee de ruimte tot onderhandelen, die een aantal van hen kennelijk wensen. Of de gesprekken ook iets zullen opleveren, is onduidelijk. De PDS speelt een centrale rol. Een samengaan met Berlusconi's Forza Italia zou een uitweg kunnen bieden. Maar de sociaal-democraten zijn huiverig voor een dergelijk scenario.

Berlusconi wil liever geen snelle verkiezingen omdat hij volgende week voor moet komen wegens corruptie. Hij heeft een brede coalitie voorgesteld, die constitutionele hervormingen voor een nieuw politiek bestel zou moeten doorvoeren. De Forza-voorman toont zich daarmee een 'verantwoordelijk' politicus, die in het belang van het land handelt. Maar het voorstel kan een tactische zet zijn. Als de lucht weer wat is opgeklaard - bijvoorbeeld dit voorjaar, zou Forza Italia een breuk kunnen veroorzaken en dan zijn de verkiezingen - waar bondgenoot Alleanza Nazionale zo naar uit ziet - onvermijdelijk.

De PDS zou daarom kunnen besluiten liever te werken aan een regering Dini-II samen met de andere partijen, die het huidige zakenkabinet van Il Rospo gedoogden. In dat geval maken de sociaal-democraten zich echter afhankelijk van de marxisten, de Groenen en de Lega Nord. Want die zullen stevige eisen op tafel leggen, willen zij andermaal een dergelijke regering steunen.

Doorslaggevend in het spel is echter wat de partijen kunnen verwachten bij verkiezingen. Gegeven de opstelling gisteren lijken alleen de post-fascisten en de marxisten zich daar geen zorgen over te maken.

Silvio Berlusconi kreeg gisteren weinig tijd te genieten van zijn overwinning in het parlement. Staatsomroep Rai meldde dat justitie mogelijk een onderzoek tegen hem begint, omdat hij zou hebben verhinderd dat ex-onderzoeksrechter Antonio Di Pietro in de politiek stapt. Di Pietro, de man achter de 'Operatie Schone Handen' tegen corruptieplegers, moet terecht staan na beschuldigingen over ambtsmisbruik.