Delegatie Molukse kerken in de wolken na gesprek in Jakarta

JAKARTA - “Een historische doorbraak”; “zeer postief”; “boven verwachting succesvol”, zo omschrijven leden van de delegatie van Molukse kerken uit Nederland het gesprek dat zij gisteren hier hebben gevoerd met de gemeenschap ('raad') van kerken in Indonesië en zij worden in dit enthousiasme bijgevallen door de vertegenwoordigers van de Nederlandse hervormde en gereformeerde kerk die als bemiddelaars bij de besprekingen aanwezig waren.

Opgelucht constateren alle deelnemers aan het overleg met de Indonesische gemeenschap van kerken 'PGI' dat veel meer is bereikt dan men voor mogelijk had gehouden. Met name het feit dat de PGI en betrokken Molukse kerken uit Nederland 'de Molukse Evangelische Kerk' en de 'Noodgemeente van protestantse kerken in Nederland' thans een officiële oecumenische relatie zijn aangegaan, vormt een rede tot grote tevredenheid.

Een en ander is vastgelegd in een gezamenlijke overeenkomst die mede is ondertekend door de aanwezige vertegenwoordigers van de hervormde en de gereformeerde kerken. De hervormde synode-voorzitter W. Beekman constateerde dat “door dit open en eerlijke gesprek veel wantrouwen tussen de PGI en de Molukse kerken is weggenomen”. En ds. A. Hekman, vice-voorzitter van de gereformeerde synode stelde: “Onze missie naar Indonesië is geslaagd.”

Maar er is meer. De Indonesische gemeenschap van kerken heeft zich in eerder genoemde verklaring ook vastgelegd om samen met de beide Molukse kerken in Nederland de weg vrij te maken voor een formeel gesprek met de kerk op Ambon. In de ogen van de delegatie uit Nederland een grote stap voorwaarts in het opheffen van de blokkade die er sinds 1951 bestaat tussen de Molukse kerken in Nederland en de Molukse Protestantse kerk in Indonesië (GPM). Oorzaak: het ideaal van de RMS, de Vrije Republiek der Zuid-Molukken, dat men op Ambon niet kan onderschrijven.

Ds. E. Patty, lid van de Molukse delegatie, meent “dat de weg naar Ambon nu in grote lijnen open ligt”. Ds. Beekman sloot hier op aan door te constateren dat er nu een fundament is gelegd voor een formeel gesprek tussen de Molukse kerken in Nederland en de kerk op Ambon.

Wat de RMS betreft constateren de Molukse delegatieleden dat zij tijdens het overleg vrijelijk in staat zijn gesteld om uit te leggen wat hen ertoe beweegt om dat ideaal te onderschrijven en hoe men daartoe is gekomen. Het blote feit dat de vertegenwoordigers van de Indonesische gemeenschap van kerken dit hebben toegestaan, zien zij als een groot winstpunt.

Er is weliswaar niet over de RMS gediscussieerd, het was immers een kerkelijk gesprek, maar, zoals delegatieleider ds. J. Rutumalessy aanstipte, men heeft van de kant van de PGI veel minder gevoelig op het getuigen van de Molukse gesprekspartners gereageerd dan de uitlatingen van algemeen secretaris Pattiasina gisteren in Trouw deden vermoeden. “Ik denk dat hij nu tegen u heel iets anders zou zeggen.”

Overigens beschouwde de Indonesische gemeenschap van kerken het gesprek van gisteren wel als een zuiver binnenkerkelijk overleg, reden waarom men het niet bij de regering heeft aangemeld. Op verzoek van Indonesische kant werd het overleg, dat oorspronkelijk twee dagen zou duren, tot één (lange) dag beperkt.

De gastheren, PGI-voorzitter Sularso Sopater en algemeen secretaris J. M. Pattiasina, hadden dringende verplichtingen elders. Aan het begin van de bijeenkomst werden vriendelijke welkomstwoorden gewisseld en geschenken uit Nederland overhandigd: een kaars (namens de SoW-kerken) en een Moluks fotoboek. Het typeerde volgens de delegatieleden de goede, open sfeer van het daarop volgende besloten overleg.

Grensgangers

Dat werd geopend met twee bijdragen door respectievelijk ds. Patty en ds. Beekman. Daarin schetste de één in bewogen bewoordingen de geschiedenis van de Molukse kerken in Nederland - “net als Mozes zijn wij grensgangers die zonder ophouden van de ene plaats naar de andere trekken” - en constateerde de ander dat de Nederlandse kerken en de Molukse kerken in Nederland “bij elkaar horen”.

Het gesprek in Jakarta werd overigens nadrukkelijk gevoerd tussen de beide Molukse kerken uit Nederland en de Indonesische gemeenschap van kerken. De Nederlandse hervormde en gereformeerde deelnemers stelden zich, zoals het bemiddelaars betaamt ietwat terughoudend op. “We waren alleen steunend aanwezig”, zei synode-voorzitter Beekman.

Een deel van de delegatie uit Nederland, onder wie ds. Rutumalessy, vertrekt morgen naar Ambon.

Naar verluidt wordt ze daar de volgende dag ontvangen door het bestuur van de GPM. Op de vraag aan delegatie-leider Rutumalessy wat hij daar verwacht te horen antwoordt hij: “De kerk op Ambon zal hopelijk zeggen 'ook wij willen meereizen op de tocht die jullie zijn begonnen'. Hij acht het zeer wel mogelijk dat er een gesprek tot stand komt tussen de Molukse kerken in Nederland en de kerk op Ambon, als opzet naar formele relaties in de toekomst. “Maar eerst moeten het verdriet, alle kritiek en onverwerkte teleurstellingen op tafel komen. Sinds dinsdag behoort zo'n gesprek gelukkig tot de reële mogelijkheden”.

Wat de critici betreft (ook aanwezig op de Molukken) die vonden dat de Molukse kerken in Nederland rechtstreeks met de kerk op Ambon had dienen te praten en niet de omweg via Jakarta had moeten nemen, zegt ds. Patty: “Iedereen die de realiteit in Indonesië kent, weet dat dit onmogelijk is. Dat is daar gewoon een taboe en daar heb je rekening mee te houden”.

Veel uit te leggen

Dat de reacties op het bezoek binnen de Molukse samenleving in Nederland niet onverdeeld gunstig zullen wezen, beseffen Rutumalessy en zijn reisgenoten terdege. Zij hebben bij terugkeer veel uit te leggen, maar gaan die uitdaging niet uit de weg. Ds. Patty: “Wij willen als kerken uit die eindeloze cirkelgang breken die niets oplost, alleen frustreert. We voelden het als onze verantwoordelijkheid om nieuwe perspectieven te bieden. Daaraan houden wij vast. We willen nooit meer terug naar het isolement waarin wij, Molukse kerken in Nederland ons decennia lang hebben bevonden. Dat moeten we onze mensen duidelijk maken”.

Wat Rutumalessy betreft, die is door de RMS-regering in ballingschap uitgenodigd om in april de herdenkingsdienst voor 45 jaar RMS te leiden. “Bij die gelegenheid zal ik zeker mijn ervaringen in Jakarta ter sprake brengen.

Samenvattend: “Dat we dit allemaal zouden bereiken, had ik niet verwacht. Er is hier een belangrijke bladzijde omgeslagen in onze geschiedenis. Daar ben ik de Heer diep in mijn hart dankbaar voor”.