Juan Carlos

Nieuwsfeiten en -feitjes rolden in de Spaanse media over elkaar heen, op de dag dat de Nederlandse koningin ter gelegenheid van haar verjaardag de Spaanse vorst stevig omhelsde. Juan Carlos de Borbón was even weg uit het tumult van de Eta-aanslag in Sevilla. Maar er was meer: het eerste kleinkind van dochter Elena op komst en de dertigste verjaardag van zoon en kroonprins Felipe. Toch vooral vanwege het geweld in Sevilla bleven Juan Carlos en Sofia zaterdag maar even in Nederland, om daarna spoorslags naar het paleis van Zarzuela terug te keren.

De vorsten traden het weekeinde niet verder naar buiten; de wetenschap dat ze omwille van de politieke gebeurtenissen terug in Spanje waren is voor de opinie goed genoeg.

Juan Carlos de Borbón knipt maar weinig linten, heeft een bescheiden paleis en zijn familie kost ongeveer de helft minder dan de Britse monarchen. Het Spaanse koningshuis is goedkoper dan welke andere Europese monarchie ook, schrijft journalist John Hooper in zijn excellente boek 'The new Spaniards.' “Desalniettemin, die bescheidenheid weerspiegelt een realistisch besef van de positie waarin de koning verkeert. Juan Carlos weet maar al te goed dat hij het respect van de Spanjaarden moet verdienen om zo de monarchie te laten overleven.”

Hooper citeert, in zijn hoofdstuk over de Spaanse monarchie, twee onderzoeken uit de jaren '80. Beide kwamen tot dezelfde conclusie. Tweederde van de Spanjaarden gelooft dat Juan Carlos de Borbón het land enerzijds democratie bracht en ook diezelfde democratie voor hen redde, tijdens de potsierlijke coup van 1981. Misschien daarom zien de Spanjaarden zichzelf als 'muy Juancarlistas pero poco monárquicos', ruw vertaald als beduidend enthousiaster over de koning, in vergelijking met de monarchie.

Maar nog steeds geliefd bij allerhande demonstraties zijn de zinnen die ook klonken toen Juan Carlos maar net koning was: “España, mañana, será republicana” (“Spanje, morgen, zal een republiek zijn”).

De verklaring voor die weerspannige houding ligt in de lastige historie van de familie De Borbón, beginnend in de 19e eeuw. Na de dood van de laatste Habsburgse koning komt de familie in 1814 aan de macht. Wat volgt is een opeenvolging van opkomende en afgaande koningen en koninginnen; dwalend te midden van forse republikeinse krachten, die Spanje naar de Burgeroorlog van 1936 voeren. Uiteindelijk gaf Juan Carlos' bleke jeugd in de schaduw van Francisco Franco weinig hoop op enige rol van betekenis, toen de oude generaal in 1975 overleed.

De geschiedenis bleek grilliger en ook lijken Hoopers' woorden over het dunne ijs waarover Juan Carlos loopt heden ten dage overdreven. Het Spaanse koningshuis is in, de reactionaire stroompjes in enkele autonome regio's daargelaten. Altijd mooi bericht de conservatieve krant ABC, zoals bij de verjaardag van de kroonprins afgelopen vrijdag: “De prins van Asturië wordt vandaag met dertig jaar een man, terwijl zijn vader geniet van de volledige rijping van zijn vitale volwassenheid. We moeten deze tweeledigheid zien als een geschenk van de Voorziening.”

Mogelijk opvallender was de berichtgeving in de doorgaans zo progressieve El País toen eind vorig jaar dochter Christina trouwde. De dag na de bruiloft bracht de krant een middenkatern met kleurenfotos over de heuglijke dag. Een noviteit. Het dagblad citeerde ook de koning, die vorige week het protocol brak en journalisten vertelde over de zwangerschap van dochter Elena.

Vraag: “Hoe voelt u zich om grootvader te worden?” - “Als ik dat weet zal ik het u vertellen.”

“Maar bent u er op voorbereid?” - “Ah! Moet men zich daar op voorbereiden?”

Vooral bij de grijns waarmee het laatste antwoord werd gegeven, passen de hardnekkige legendes die over de Spaanse koning de ronde doen. Zoals het verhaal van de lifter, die in het holst van de nacht door de gehelmde bestuurder van een duizelingwekkende motor werd opgepikt. Pas bij het tankstation ontdekte hij de identiteit van zijn bestuurder. Inderdaad, Juan Carlos.

En ook zijn er de verhalen van bewoners van de sloppenwijken aan de rand van de hoofdstad, die er zeker van zijn de vorst te hebben zien rondzwerven. Een andere legende is hoe hij met een sierlijke duik vanaf het koninklijke jacht twee Duitse toeristes uit zee redde. Ze mochten daarna bijkomen in koninklijke T-shirts.