Sensei Coppens: het grootste geschenk is de onbevreesdheid

AMSTERDAM (ANP) - Steeds meer westerlingen zoeken hun heil in zen-boeddhisme omdat dat een aantrekkelijk antwoord geeft op een leven zonder houvast. “Zen leert je op eigen benen te staan”, aldus de eerste Nederlandse zenmeester Anton Coppens, alias Tenkei Sensei.

“In zen geloven we dat de ervaring van de Boeddha voor iedereen bereikbaar is”, zegt Coppens (48). Hij woont in de Verenigde Staten maar is enkele dagen in Nederland om zentrainingen te geven. Als een handelsreiziger in zen probeert hij geïnteresseerden in Europa en de Verenigde Staten de weg te wijzen naar hun “authentieke oorsprong”. In de jaren tachtig stichtte hij het Kanzeon Zen Centrum in Amsterdam.

“Zen is een training in emancipatie en persoonlijke verantwoordelijkheid”, aldus Coppens. “Mensen ervaren dat het leven weinig vastigheid biedt. Ideologieën verjaren. Je geliefde kan doodgaan. In zen proberen we de werkelijkheid zo onvervalst mogelijk te ervaren. Zen leert je inzien dat je niets nodig hebt om je aan vast te klampen.”

Zo'n “bevrijdende ervaring” betekent wel het loslaten van vertrouwde schijnzekerheden en dat kan veel mensen angst inboezemen. Volgens Coppens is zen dan ook vooral een training in het overwinnen van angst. “Het grootste geschenk dat je iemand kan geven, is onbevreesdheid.”

Coppens heeft een lange weg afgelegd naar de verlichting die zen hem heeft geschonken. De voormalige kunstschilder van rooms-katholieke oorsprong uit Tilburg ging in de jaren zeventig op zoek naar “een andere manier om naar de wereld te kijken”. Kunst en wetenschap bevredigden niet. “Het leek alsof ik niet het leven leidde dat ik zou moeten leiden. Dat gevoel dreef me in de richting van spiritualiteit en uiteindelijk naar zen.”

Zen was toen in “stukjes en beetjes” al in Europa aanwezig, maar Coppens zocht een leraar die de eerbiedwaardige zentraditie in eigen persoon belichaamde. Hij vloog in 1980 naar Los Angeles en kwam terecht bij de Japanse meester Hakuyu Taizan Maezumi, een van de eersten die zen naar het Westen bracht. Diens Amerikaanse leerling Dennis Genpo Merzel werd Coppens' leraar.

Vorig jaar bevestigde Merzel zijn leerling tijdens een plechtigheid op Ameland tot sensei (leraar). Coppens is nu de 82e schakel in een traditie die haar stamboom terugvoert tot de Boeddha zelf.

Een leraar is volgens Coppens onontbeerlijk bij het doorlopen van de drie fasen in zentraining. In de eerste fase dient meditatie vooral om rust en zelfvertrouwen te vinden. Veel beoefenaars blijven in dat stadium steken. “Daar is niks mis mee, maar zen gaat verder.” De tweede fase is die van de verlichting, door Coppens omschreven als het plotseling inzicht dat er geen verschil is tussen jezelf en de ander, dat het hele universum één lichaam is.

“Als je die ervaring hebt, verandert dat je leven. Dan is het belangrijk dat je dicht bij je leraar bent, want je kunt je enorm vergissen. Die ervaring moet herkend worden door iemand die haar ook heeft gehad.” In de derde fase brengt de beoefenaar zijn ervaring van verlichting in de alledaagse werkelijkheid in praktijk. “Da's een hele klus”, aldus Coppens. “Zentraining zorgt ervoor dat zo'n ervaring wortel kan schieten.”

Men hoeft geen ideale leraar te zoeken. “Die bestaat niet. Men moet zijn intuïtie volgen. In zen kennen we geen heiligen. Ook ik ben maar een schakel in de traditie.”