De ontmoeting van de onfeilbaren

HAVANA - Er gaapt een diepe ideolologische kloof tussen de twee, maar Fidel Castro en Johannes Paulus II hebben iets met elkaar. Twee dinosaurussen in de wereldpolitiek, die jaren lang om elkaar heen hebben gedraaid en nu elkaar eindelijk hebben gevonden.

Niet dat de paus morgenavond laat, als hij voor een vijfdaags bezoek arriveert op het vliegveld van Havana, de Cubaanse leider als verloren zoon in de armen zal sluiten. Castro zal deze week een keer naar de mis gaan, heeft hij laten weten. Maar dat betekent nog niet dat hij zich weer koestert aan de boezem van de moederkerk, waar hij ooit werd gevormd en waar hij zijn revolutionaire ideeën moet hebben opgedaan. Hij ontmoet de paus als zijn gelijke, als een even charismatisch leider, alleen van een ander geloof.

Want hoeveel kritiek de Cubanen 's avonds bij een glas rum ook uitoefenen op 'het systeem' en op de tamelijk miserabele omstandigheden waaronder de meesten moeten leven, over hun Fidel willen ze geen kwaad woord horen. Hij geniet bij zijn aanhangers vrijwel dezelfde status van onfeilbaarheid als de paus bij de katholieken. Het gaat bij ons nog veel verder, roept de 62-jarige Jorge in zijn huiskamer vol vrienden en buren. “Wat Fidel zegt, wordt automatisch wet. Laatst kwam hij in een tv-toespraak al pratend op de dure import van olie, en toen meldde hij dat het volgens hem onvermijdelijk was dat in de toekomst de benzine een paar pesos duurder zou worden. Volgens mij bedacht hij het ter plekke, maar toen we na de toespraak de straat op gingen hadden alle benzinepompen in het land de prijs al verhoogd.”

Veel Cubanen geloven in hun leider, vaak tegen beter weten in. Ze kijken met vertedering hoe de 71-jarige Castro steeds langere pauzes neemt om zijn volzinnen te formuleren, en hoe hij daarbij rare gezichten kan trekken alsof hij aan het dementeren is. En ze kunnen ermee leven als ze zijn opvattingen niet delen. Bijna zoals de progressieve katholieken in de wereld, die geen enkele moeite hebben om in de paus hun geestelijk leider te erkennen, maar die zijn opvattingen over bijvoorbeeld geboortebeperking met een flinke korel zout nemen.

Er is veel meer overeenstemming tussen deze twee, concludeerde onlangs de Amerikaanse schrijver Ted Szulc, die van beide leiders een gezaghebbende biografie schreef ('Fidel: Een kritisch portret' en 'Paus Johannes Paulus II, een biografie'). “Ze lijken erg op elkaar; behalve dat ze charismatisch zijn, zijn ze ook dogmatisch en zeer autoritair, geen van beiden tolereert ook maar de geringste mate van intellectueel of politiek afwijkend gedrag in eigen kring. En allebei hebben ze een diep historisch besef”, vatte Szulc onlangs zijn twee dikke boeken samen tegen het persbureau AFP.

- Vervolg op pagina 5

Cuba minder katholiek dan Polen VERVOLG VAN PAGINA 1

Dat kan dus nog wat worden in Cuba, twee autoritaire, eigenwijze mannen die elkaar de komende dagen het gelijk van de geschiedenis gaan bevechten. La historia me absolvera is zo'n beetje de vaakst geciteerde uitspraak van Castro - de geschiedenis zal me vrijspreken. Maar vooralsnog lijkt de paus, met de val van het communisme in Oost-Europa, het historische gelijk aan zijn zijde te hebben.

De pauselijke revolutie, de revolutie van de hoop, heeft wel een omwenteling gebracht. Zijn bezoeken aan Polen, na zijn verkiezing tot paus in 1978, waren een belangrijke steun in de rug van de democratiseringsbewegingen daar, wat een kettingreactie teweeg bracht die uiteindelijk leidde tot de val van de Muur in 1989.

Niet dat Castro zich nu gedwongen ziet zijn zonden op te biechten en de paus de absolutie te vragen. Cuba is Polen niet: Castro is niet de gehate onderdrukker zoals generaal Jaruzelski dat was en de Cubanen zijn lang niet zo katholiek als de Polen.

Vreemd genoeg lijken ze met elkaar overweg te kunnen. In zijn lange lofzang dit weekeinde op de paus , herinnerde Castro zich de paus toen hij in 1996 in het Vaticaan op visite was: “Een nobel mens, die weet te luisteren, vriendelijk en warm.”

Maar spanning zal er wel zijn tussen de twee, althans daar gaan de meer dan drieduizend buitenlandse journalisten vanuit die hier naartoe zijn gestroomd om 'de laatste grote historische gebeurtenis van deze eeuw' te aanschouwen. Met het risico dat ze niet meer zien dan een kerkelijk leider die meer aandacht vraagt voor godsdienstvrijheid en menselijke waardigheid, en een communistisch leider die dat laatste uitlegt als steun voor zijn protest tegen de economische wurggreep waarin de Amerikanen zijn land houden.

Zelf ontkende Fidel nadrukkelijk dat er wat hem betreft politieke of economische motieven spelen. “Wij zijn niet degenen die het bezoek van Johannes Paulus hebben gepolitiseerd, evenmin zijn we uit op politiek gewin. Dat zijn allemaal bedenksels van de vijanden van de revolutie.” Maar hij vond het blijkbaar toch nodig de Heilige Stoel nog even de in Rome gemaakte afspraken voor te houden: “Ik ben er absoluut van overtuigd dat de paus zich niet met politiek bezig houdt. Hij wijdt zich geheel aan zijn religieuze opvattingen, aan de kerk. Dat is ook zijn taak.”

Ook parlementsvoorzitter Ricardo Alarcon vertelde de journalisten dat ze spoken zien en dat Fidel en Johannes Paulus gelijk op zullen trekken: “De strijd van de paus voor menselijke solidariteit en tegen ongerechtigheid, ongelijkheid en vulgair materialisme is ook onze strijd”. Hij zag geen enkel politiek risico: “Wij hebben hem uitgenodigd, we zijn niet gek. We ontvangen een vriend.”