Scherpe tonen en crisisrumoer in Bonn

Van onze correspondent BERLIJN - Onverwachte opwinding in het doorgaans zo rustige Bonn. Afgelopen weekeinde hoorde men signalen die een vroegtijdig einde lijken aan te kondigen van de krappe parlementsmeerderheid van Helmut Kohls coalitie.

Er waren aantijgingen, dreigementen, geruchten, ontkenningen. Maar dit keer was de sociaal-democratische oppositie van de SPD er maar ten dele bij betrokken: de scherpe tonen weerklonken vooral tussen de coalitiepartners van Kohls CDU en de liberale FDP. En meteen rees in de media de vraag: stuurt Duitsland af op een regeringscrisis?

Eerst was er een gerucht dat tegelijkertijd dreigement was. In Berlijn liet SPD-afgevaardige Helmut Wieczorek zich 'terloops' ontvallen dat hij voor de kerst door een FDP-afgevaardigde was benaderd voor een mogelijk overlopen naar de sociaal-democraten. SPD-fractiesecretaris Peter Struck bevestigde vervolgens dat er sprake was van 'contacten met verontruste FDP-ers': ze zouden zich bij mogelijke vervroegde verkiezingen zorgen maken over hun politieke toekomst. SPD-fractievoorzitter Rudolf Scharping nodigde de liberalen uit tot de SPD-fractie toe te treden. Hij haastte zich erbij te zeggen dat zijn aanbod natuurlijk 'geen lokroep' was.

Als klap op de vuurpijl had SPD-partijvoorzitter Oskar Lafontaine de binnenkort aftredende minister van justitie, Sabine Leutheusser-Schnarrenberger, het lidmaatschap van zijn partij aangeboden. Deze had weliswaar laten weten alleen lid van een liberale partij te willen zijn, maar, aldus Lafontaine: “De SPD is een liberale partij.”

Wat moet al dat gepraat over overlopers? De kwestie is in Bonn hoogst explosief omdat de regeringscoalitie met 341 tegen 331 stemmen slechts kan bogen op een meerderheid van tien stemmen: een daadwerkelijk overlopen van vijf FDP-ers zou dus die meerderheid ten val brengen. Die partij-politieke desertie is in Bonn bovendien wel eens eerder voorgekomen. In 1982 liepen enkele prominente FDP-ers naar de SPD over toen de FDP zijn sociaal-liberale koers wijzigde en koos voor een coalitie met Kohls christen-democraten.

De ontkenning van het desertie-gerucht van dit weekeinde volgde snel. FDP-fractievoorzitter Hermann-Otto Solms zei dat hij voor elk van zijn 47 fractieleden de hand in het vuur durfde steken en FDP-secretaris-generaal Guido Westerwelle betichtte de SPD-leiding van het verspreiden van loze geruchten.

Niet te ontkennen viel echter dat de omgangstoon tussen CDU en CSU enerzijds en FDP anderzijds rauwer aan het worden is. Drie FDP-afgevaardigden lieten weten in de herfst van dit jaar tegen de eigen regeringsbegroting te zullen stemmen als de solidariteitstoeslag (de extra-belasting van 7,5 procent die is ingevoerd ter financiering van de Duitse hereniging) in 1997 niet omlaag gaat. Ook andere FDP-ers zouden zich bij hen aansluiten.

Dit wekte de woede van CSU-minister van financiën Theo Waigel, die vandaag in 'Bild' met een onmiddellijke breuk van de coalitie dreigt als de FDP-leden hun aankondiging waarmaken. In dezelfde krant verwijt CDU-fractieleider Wolfgang Schüuble de liberalen het regeringsakkoord te breken: “Daarin staat dat we elk jaar opnieuw zullen bekijken of de solidariteitstoeslag omlaag kan. Wie zich nu al wil vastleggen, distantieert zich van het akkoord.”

En dan is er natuurlijk nog Helmut Kohl. In de krant 'Welt am Sonntag' van gisteren adviseerde hij de liberalen zich meer af te zetten tegen de oppositie dan tegen de coalitiegenoot. “Het helpt de zaak weinig als sommige FDP-politici doen alsof de ene coalitiepartner verantwoordelijk is voor de belastingverhogingen en de ander voor belastingverlagingen.” Een verklaring voor het FDP-gedrag heeft Kohl overigens wel: het begin van de campagnes voor de drie deelstaatverkiezingen op 24 maart.