Zorgloon van CDA spant moeder weer achter de kinderwagen

Het CDA-voorstel om werknemers die minder gaan werken om voor kinderen te zorgen, te belonen met een bedrag van 250 gulden per kind per maand maakt in eerste instantie een sympathieke indruk. Bij nadere beschouwing blijken er echter enkele addertjes onder het gras te schuilen. De auteur is econoom, verbonden aan de Universiteit Utrecht, en tevens lid van de Emancipatieraad.

Veel ouders geven, zeker als er een tweede kind komt of als een kind naar de basisschool moet, de strijd dan ook vermoeid op. Meestal is het dan de vrouw die voor het fulltime moederschap of in elk geval voor een fikse reductie van de werkweek kiest. Dat is ook niet zo verwonderlijk als we bedenken dat vrouwen in veel huishoudens de minst verdienende partner zijn en veel vrouwen in het verleden nauwelijks kansen gehad hebben om carrière te maken en daardoor veelal op de minder leuke banen zijn aangewezen.

Als haar partner klaagt dat van 'haar inkomen' zo'n groot bedrag opgaat aan kinderopvang (alsof het niet ook zijn kind is!), is het voor een vrouw aantrekkelijk te 'kiezen' voor een gedeeltelijke terugtrekking van de arbeidsmarkt. Als je van het CDA dan ook nog eens 250 gulden krijgt, wordt de verlokking wel erg groot, zeker voor wie geen al te hoog inkomen verdient.

Stoppen met betaald werk is voor de korte termijn misschien wel een oplossing voor het 'combinatieprobleem', voor de lange termijn is het eerder een stap in de richting van de 'armoedeval'. Als de kinderen eenmaal naar het voortgezet onderwijs gaan, is de terugkeer naar de arbeidsmarkt moeilijk. Veel vrouwen ervaren dat hun kennis en kwalificaties zijn verouderd. Het vergt heel wat doorzettingsvermogen en nieuwe investeringen in kennis en vaardigheden om dan alsnog een nieuwe baan te vinden.

Kijken we nog even bovenaan de inkomensladder, dan blijkt 250 gulden voor goed verdienende hoger opgeleide stellen een zodanig laag bedrag dat zij hun gedrag daar niet door zullen laten beïnvloeden. Het zorgloon bewerkstelligt zodoende een verscherping van de tegenstelling tussen enerzijds goed opgeleide tweeverdienershuishoudens en lager opgeleide eenverdienershuishoudens.

Kan het ook anders? De Commissie toekomstscenario's herverdeling onbetaalde arbeid en de Emancipatieraad hebben uitgewerkt hoe de herverdeling van betaalde en onbetaalde arbeid tussen vrouwen en mannen op een effectieve wijze gestalte kan krijgen. In die visie is de combinatie van betaald werk en zorg voor straks alle burgers (vrouwen èn mannen) weggelegd. Voor werknemers die voor kinderen (of voor zieke of hulpbehoevende ouders) moeten of willen zorgen, voorziet de Raad in verschillende verlofregelingen: ouderschapsverlof, zorgverlof en calamiteitenverlof. Door deze verlofregelingen een (gedeeltelijk) betaald karakter te geven en de rechten per individu en dus niet per huishouden toe te kennen, wordt bewerkstelligd dat zowel vrouwen als mannen van deze regelingen gebruik zullen maken.

Het gaat daarbij niet alleen om kinderen van nul tot vier jaar. Juist nu de kinderen van ouders die de afgelopen jaren geprofiteerd hebben van de uitbreiding van het aantal kinderopvangplaatsen als gevolg van de Stimuleringsmaatregel kinderopvang, de leeftijd bereiken waarop zij naar de basisschool gaan, blijkt het enorme gat in de buitenschoolse opvang. Voor de komende jaren is vooral dáár een flinke inhaalslag nodig.

Zorg voor kinderen houdt niet op bij vier jaar en regel je niet voor 250 gulden per maand. Overigens: wat voor waarde ken je eigenlijk toe aan zorg voor kinderen, als voor dat bedrag per kind volgens tijdsbestedingsonderzoek gemiddeld 25 uur per week verleend wordt, dat wil zeggen honderd uur per maand?

Wie zorg voor kinderen, maar ook de ontplooiïngsmogelijkheden voor ouders serieus neemt, kiest voor een beleid dat alle ouders in Nederland de kans geeft de zorg voor hun kinderen te combineren met betaalde arbeid. Herverdeling van betaalde arbeid en zorg, verlofregelingen, kwantitatief voldoende en kwalitatief geschikte opvang voor kinderen van 0 tot 16 jaar, zijn daarbij onmisbare instrumenten. Door een hogere arbeidsdeelname van vrouwen en afschaffing van de kostwinnersvoordelen in het stelsel van belastingen en sociale zekerheid zijn het bovendien betaalbare instrumenten, terwijl de financiering van het door het CDA voorgestelde zorgloon vooralsnog onduidelijk is.

Door zorg voor kinderen binnen het bereik van alle ouders (vrouwen èn mannen) te brengen, krijgt zorg zijn verdiende plaats binnen de samenleving, maar zonder het risico van een nieuwe tweedeling tussen werkende vaders en zorgende moeders, die het zorgloon van het CDA juist dichterbij dreigt te brengen.