Strooizout en Geelhoed (1)

In deze weken van ijzel en gladheid is veel te doen geweest over de gladheidsbestrijding. Doet de overheid daar wel genoeg aan en zo niet, zou het niet beter zijn het strooien van zout aan commerciële bedrijven over te laten. Die komen dan tegen betaling bij de burger voorrijden om straat en stoep begaanbaar te maken. Toekomstbeeld: de dikte van de pekellaag in de straat of laan wordt een graadmeter van de welstand der bewoners.

Zo bezien heeft secretaris-generaal Geelhoed van het ministerie van economische zaken groot gelijk. De topambtenaar pleit in zijn nieuwjaarsartikel voor een sterke overheid als toezichthouder op 'de markt'. Naarmate - door toedoen van diezelfde overheid - op steeds meer gebieden de wet van vraag en aanbod gaat overheersen, neemt ook de behoefte aan een stevig tegenwicht toe. Om nog even bij het strooizout te blijven: de overheid zou het als hoeder van het algemeen belang niet zo ver laten komen dat in de duurdere buurten meer zout wordt gestrooid dan in een wijk van minder allooi.

Toch heeft Geelhoeds pleidooi tegelijk iets tweeslachtigs. Tot nu toe heeft de 'SG' even krachtig als voortdurend een lans gebroken voor een terugtredende overheid. Die opstelling getuigde van een stellig geloof in de heilzame werking van de markt. Maar kennelijk is Geelhoed gaan twijfelen en is hij tot het inzicht gekomen dat ondernemers niet maar ongecontroleerd hun gang kunnen gaan. Het is op zichzelf te prijzen dat Geelhoed deze haast onvermijdelijke conclusie trekt. Minister Wijers (weleens kampioen van de deregulering en flexibilisering genoemd) kan er zijn voordeel mee doen. Voor premier Kok bevat de boodschap van Geelhoed minder nieuws. Kok sprak immers bij de presentatie van het regeerakkoord al van het vinden van “een evenwicht tussen dynamiek en bescherming”.

Geelhoeds betoog is op dat punt minder logisch en consistent. Bescherming kan in zijn visie alleen maar van de overheid komen; werkgeversorganisaties en vakbeweging zijn tot een rol in de marge veroordeeld. Terwijl met name de vakbeweging op dit punt een nuttige rol heeft gespeeld en ook wil blijven spelen. Maar voor Geelhoed weegt wat hij 'het primaat van de politiek' noemt, zwaarder. Het schrappen van de verplichte advisering door de Sociaal-economische raad past in die redenering. Toch zal tussen overheid en markt de door Geelhoed zo verguisde overlegeconomie als smeermiddel hard nodig blijven.

Strooizout en Geelhoed (2)

Er is trouwens nog een andere reden nog even bij het strooizout stil te blijven staan, en dat is het onvermogen van de burger om het eigen stukje trottoir ijsvrij te maken; ook in gemeenten waar de overheid de strooimiddelen gratis aanbiedt. Het resultaat is dat je in veel gemeenten voetgangers nog steeds moeizaam voort ziet strompelen, terwijl het autoverkeer al dagenlang geen enkele hinder meer ondervindt.

Het ligt voor de hand te denken dat burgers zich van het lot van hun minder vast ter been zijnde buurtgenoten weinig of niets aantrekken. Die conclusie is te voorbarig. Veeleer is het zo dat burgers zich te gemakkelijk laten verstrikken in een vals dilemma. Zo van: mijn buurman piekert er vast niet over zijn deel van het trottoir voor zijn rekening te nemen, dus waarom zou ik me uitsloven? Een gezamenlijke schoonmaakactie, wat toch een kleine moeite zou zijn, blijft zodoende achterwege.

Ook deze casus verwijst naar de onmisbare rol van de overheid. Kennelijk zit onze samenleving zo in elkaar dat we ook voor dit soort van simpele karweitjes het toezicht van de overheid nodig hebben. Die moet ons maar verlossen uit dit valse dilemma. Als dat zo is, dan is het wel treurig om te zien dat diezelfde overheid vervolgens zo overduidelijk partij kiest voor de automobilist, tenminste als het om de gladheidsbestrijding gaat.

Ten slotte kan de voetganger het helemaal vergeten wanneer het rampzalige idee nog eens post mocht vatten om verzekeringsmaatschappijen mee te laten betalen aan het strooien van de wegen. Die zullen dan ook vast willen bedingen waar er gestrooid moet worden en ongetwijfeld zal het trottoir op hun verlanglijstje in het geheel ontbreken.