Toekomst Europa gebouwd op angst

De regering heeft bij het Verdrag van Maastricht het hoofd in de strop gestoken, parlementariërs hebben zitten slapen, juristen hebben niet begrepen waar het om ging. Een vlammend betoog van een der ondertekenaars van de verklaring van zeventig 'kritische economen' over de Emu. De auteur is econoom en jurist, hoogleraar aan de faculteit der economische wetenschappen aan de rijksuniversiteit Groningen.

Neem ook het artikel van Alman Metten op de Podiumpagina van 15 februari. Impliciet geeft Metten toe dat de Emu in feite geen economische en monetaire unie is, maar alleen een monetaire unie. Hij geeft ook toe dat de mogelijkheden om algemeen economisch en sociaal beleid te voeren binnen het kader van de Europese verdragen nog niet gebruikt worden. Dat is dan ook precies het verwijt van de 'kritische economen': de zaken worden op hun kop gezet.

Een verstandige weg zou zijn geweest dat eerst een algemene politieke integratie tot stand wordt gebracht en dat daarna als sluitstuk de monetaire unie wordt gerealiseerd. “Dan gebeurt het nooit”, zeggen de tegenstanders van deze opvatting en daarom moet zogenaamd van onderop begonnen worden. Maar het gevolg van deze opvatting is dat Europa steeds verder afdrijft naar een asociale en ondemocratische structuur.

Dat is ook wat in feite tot nu toe in Europa is gebeurd en deze heilloze weg moet worden verlaten. Die heilloze weg bestaat erin dat we geregeerd worden door geheime wetgevers; en bestuurd worden door ambtenaren en commissieleden die door niemand behoorlijk worden gecontroleerd en dat ten slotte de inhoud van Europese rechtsregels voor een belangrijk deel wordt bepaald door uitspraken van Europese rechters die in de praktijk belangrijke politieke beslissingen nemen en zich niet beperken tot het beslissen van geschillen. Niet voor niets is lang geleden geschreven over het Europa van de rechters. En hoe aardig qua inhoud de uitspraken van die rechters soms ook kunnen worden gevonden, bestuur door rechters heeft weinig met democratie te maken.

Oorlog

Europa zit dus niet goed in het juridische vel en dat is al heel lang zo. Dat komt omdat de toekomst van Europa gebouwd is op de angsten van het verleden. Inkapselen van Duitsland, voorkomen van nieuwe oorlogen, was het devies en is dat kennelijk nog steeds. Keurig en juist, vlak na de oorlog, maar nu achterhaald. Daarvoor had men niet de West-Europese democratie moeten opofferen en daarvoor was het ook niet nodig te kiezen voor een economische orde die eenzijdig neo-liberaal gericht is. Dat is de grote fout van de Europese sociaal-democraten geweest en in dat foute beleid wordt hardnekkig volhard.

De weg naar de Emu heeft al veel sociale ellende veroorzaakt. De totstandkoming ervan zal nog meer ellende veroorzaken. De kritische economen zijn geen Europa-haters, integendeel, maar zij verlangen wel dat Europa democratisch is georganiseerd en zij hebben een iets minder blind geloof in marktkrachten dan pro-Europeanen niet zelden vertonen. De Europese Unie is geen markt zonder staat, maar het scheelt niet verschrikkelijk veel. En de Europese overheid vertoont op zeer veel gebieden een democratisch en sociaal tekort. Terecht schrijft de econoom J. M. Kool (Staatscourant, 14 februari 1997) dat de onafhankelijke Europese Centrale Bank (ECB) in plaats van een steunpilaar van macro-economische stabiliteit een bron van politieke instabiliteit kan worden. De ECB is nog onafhankelijker dan de Bundesbank of de Nederlandsche Bank en het hoogste doel is prijsstabiliteit. Bij ongelijk verdeelde economische schokken en het ontbreken van een Europese federale overheid van enige omvang, heeft een strak monetair beleid tot gevolg dat die schokken - zoals dat zo mooi heet - 'reëel' vertaald worden: bezuinigingen, nog hogere werkloosheid.

Europa zit al met een 20 miljoen werklozen en met een groeiend armenleger. De ongelijkheden binnen Europa nemen de laatste jaren versneld toe. Sociaal-democraten die dergelijke ontwikkelingen steunen, moeten zich schamen. Zoals trouwens ook Metten zich moet schamen voor het gebruik van argumenten als: is Degenkamp wel econoom (antwoord: toevallig wel ja) en: is De Beus wel deskundig? (antwoord: voor wie De Beus' Markt, democratie en vrijheid heeft gelezen, een pil van krap 700 bladzijden, geen vraag).

Het debat over de Emu is in Nederland voor een deel achterhaald, omdat de regering bij het Verdrag van Maastricht ten onrechte het hoofd in de strop heeft gestoken, het parlement voor een belangrijk deel heeft geslapen, de meeste juristen niet begrepen waar het over ging en veel economen het of wel goed vonden of dachten 'het gaat toch niet door'.

Dat laatste kon nog wel eens waar worden. De onrust in de grote landen neemt toe en ik schat dat de Emu in sociale onrust ten onder zal gaan. Een zalig uiteinde van een onzalig project.