Hulpverlening gebaat bij anarchie en chaos

Van onze correspondent NIJMEGEN - De hulpverlening aan mensen die extreme overlast veroorzaken, is gebaat bij lichte vormen van anarchie en chaos. Politie, maatschappelijk werk, Riagg-medewerkers en woningcorporatie moeten zonodig buiten bestaande regels en structuren om naar oplossingen zoeken.

“Cliënten houden zich niet aan grenzen, dus moet jij dat ook niet doen. Een wijkagent moet maatschappelijk werk kunnen doen.” Hoogleraar maatschappelijk werk G. van der Laan (Universiteit Utrecht) pleitte gisteren in Nijmegen voor een pragmatische aanpak van de zwaarste probleemgevallen. Die vallen volgens Van der Laan tussen de mazen van het hulpverleningsnet door, omdat niet duidelijk is wie de verantwoordelijkheid draagt.

Versnippering en verkokering hebben ertoe geleid dat problemen van het ene loket naar het andere worden doorgeschoven. Hulpverleners en betrokken instanties moeten volgens Van der Laan buiten hun boekje durven gaan en onderling zaken kunnen doen, al is daar officieel misschien niets voor geregeld. “Probeer maatjes te vinden bij andere instellingen met wie je door n deur kunt. Dat haalt meer uit dan allerlei nieuwe voorzieningen, projectjes en strovuurtjes.”

Van der Laan sprak op de conferentie 'Nijmegen in last', waar het project 'De Bonte Hond' werd gepresenteerd. Dat krijgt van de hoogleraar voorlopig het voordeel van de twijfel omdat het door praktijkmensen is bedacht die dagelijks met extreme overlast-veroorzakers te maken hebben. Politie, gemeente, maatschappelijk werk, Riagg, GGD, woningstichting en verslavingszorg willen in Nijmegen tot een “efficiënte en effectieve samenwerking” komen.

Daardoor moet de overlast voor buurt en omgeving verminderen en kan het de veroorzakers (mensen met psychiatrische stoornissen, verslaving of 'algehele normvervaging') een beter leven bieden, door het vinden van huisvesting en eventueel werk. Nijmegen telt zo'n 150 zware gevallen, die de afgelopen vijf jaar voor 15 miljoen gulden aan maatschappelijke schade hebben veroorzaakt

Begin jaren tachtig is in vakliteratuur al gewaarschuwd voor het op straat verschijnen van ontspoorde mensen. Dat is een onvermijdelijk gevolg van het beleid om gestoorde mensen zo lang mogelijk buiten de muren van een instelling te houden. Volgens wethouder W. Hompe van sociale zaken (PvdA) zijn de gevolgen voor de sociale infrastructuur en voor huisvesting en werk onderschat. Buurtbewoners verzetten zich steeds tegen onaangepaste bewoners die zichzelf en hun woning vervuilen, op onmogelijke tijden herrie maken en op straat mensen lastig vallen.

Hompe: “In de zogeheten mindere buurten willen bewoners geen probleemgevallen meer om zich heen hebben. De burgerij dwingt je om mensen op te sluiten of aan de rand van de stad neer te zetten. Dat mag je als gemeente natuurlijk nooit goed vinden, maar dan moet je als overheid wel zorgen dat de economische verbeteringen niet voorbijgaan aan bepaalde groepen en wijken.”

Nijmegen wil extra geld hebben van de rijksoverheid voor preventieprojecten, opvang van probleemgevallen en begeleiding naar vrijwilligerswerk of een betaalde baan. Hompe pleit voor een 'integrale ketenbenadering', waarbij preventie en terugkeer in de maatschappij even zwaar wegen als het terugdringen van de overlast. Het gemeentebestuur houdt overigens minder rekening met bezwaren van buurtbewoners als het gaat om het huisvesten van opvangprojecten. Na het afketsen van een voor zwervers en verslaafden zelf opgezet opvangproject (“Daar hebben we eindeloos mee geleurd”) heeft de gemeente besloten om geen inspraakrondes meer te houden.

“Dat doen we niet meer, anders raak je zulke voorzieningen nergens meer kwijt”, aldus Hompe. De buurt krijgt wel de kans om mee te praten in een begeleidingsgroep. Ook houdt de gemeente in de gaten of er door de voorziening geen extra problemen in de buurt ontstaan.