Begrotingscrisis Russen dramatisch

Van onze correspondent MOSKOU - Rusland gaat door een “monsterlijke begrotingscrisis” die volgens vice-premier Tsjoebais de Staat ondermijnt. Het enorme begrotingstekort “zet een vraagteken achter het vermogen van de Staat om zijn functies te vervullen”.

Tsjoebais zei dat gisteren in de eerste kamer van het Russische parlement, de Federatieraad. De belangrijkste oorzaak van het tekort is het onvermogen van de belastingdienst om geld binnen te halen. In de eerste drie maanden van dit jaar kwam slechts 39 procent van het verwachte belastinggeld binnen. Alleen de accijns op alcohol leverde meer geld op dan verwacht, namelijk 115 procent, dankzij de Russische trek in wodka. De alcoholaccijns is deze week fors verhoogd om de Staat uit de brand te helpen. Dat haalde een streep door eerdere plannen van de regering om juist met een accijnsverlaging de illegale producenten van (vaak gevaarlijke) wodka uit de markt te drukken. Ook een vroegere poging van de regering om de Russische wodka-industrie te helpen met lagere accijns dan de buitenlandse producenten moeten betalen, is vergeten nu de Staat in acute geldnood zit.

Het begrotingstekort werd nog verergerd doordat president Jeltsin aan staatsinstellingen de opdracht heeft gegeven dat ze de salarisachterstanden moeten uitbetalen aan hun personeel. Tot nog toe verhaalde de Staat zijn tekorten eenvoudigweg op ambtenaren en gepensioneerden, die soms maandenlang niet werden uitbetaald.

Volgens het nieuwe hoofd van de belastingdienst (het oude hoofd sneuvelde vorige week in de financiële paniek) betaalt slechts een vijfde van de geregistreerde ondernemingen regelmatig belasting. Onder de wanbetalers zijn de grootste ondernemingen van het land, zoals Gazprom dat de hele Russische gaswinning en -verkoop in handen heeft.

Belastingbaas Aleksandr Potsjinok wil zulke bedrijven hard aanpakken. “Dat kan zelfs tot faillissementen leiden”, zei hij gisteravond dreigend voor de tv. Maar tot nog toe hebben de grote bedrijven dank zij politieke protectie die dans kunnen ontspringen. Gazprom bijvoorbeeld dankte zijn onschendbaarheid aan premier Viktor Tsjernomirdin, die het bedrijf zelf heeft geleid.

Met de aanstelling van Anatoli Tsjoebais en diens collega Boris Nemtsov als eerste vice-premiers staat de macht van Tsjernomirdin ter discussie. De twee jonge hervormers onder hem doen rechtstreeks zaken met Jeltsin. Eén van hun plannen is het opbreken van de monopolistische macht van bedrijven zoals Gazprom.

Dat wordt een taai gevecht. Enig soelaas voor de financiële crisis van dit moment, valt niet te verwachten. Ook zal de hele belastingwetgeving op de helling moeten, en ook dat kost minimaal een jaar. De belastingdienst zelf kan het werk ook niet aan, ondanks zijn 60 000 ambtenaren. De chaos, bureaucratie en het financieel onbenul zijn er te groot.