Oostenrijkse üVP speelt nog steeds met Haider-kaart

WENEN - Eigenlijk goed nieuws voor progressieve Oostenrijkers: met de christen-democrate Waltraud Klasnic wordt waarschijnlijk vandaag voor het eerst een vrouw tot minister-president van een deelstaat worden gekozen. De achterkant van de medaille is echter dat Klasnic haar verkiezing te danken heeft aan de steun van de extreem-rechtse Freiheitlichen.

Een situatie die symptomatisch is. Het lijkt er namelijk steeds meer op dat het ook op landelijk niveau tot een coalitie tussen de üVP en de Freiheitlichen van Jörg Haider zou kunnen komen. Na de verkiezingen van 17 december dacht iedereen dat die mogelijkheid definitief van de baan was. Terwijl de Freiheitlichen zetels verloren en de üVP haar catastrofale resultaat van '94 amper kon verbeteren, boekte de socialistische SP & Ouml; een klinkende overwinning. Weliswaar beschikten de üVP en de Freiheitlichen nog altijd over een krappe meerderheid in het parlement, maar desondanks was het duidelijk dat de kiezers een voortzetting van de grote coalitie wensten, tussen SP & Ouml; en üVP.

Kort daarop kwam Jörg Haider in grote problemen. Nog voor de verkiezingen had hij op een bijeenkomst voormalige leden van de Waffen-SS geprezen als 'fatsoenlijke mensen'. Tussen het publiek bevonden zich zelfs enkele oorlogsmisdadigers.

Bij de andere partijen lokte Haiders rede felle kritiek uit. “Wie nazi-activiteiten ontplooit, heeft in het parlement niets te zoeken”, vond Peter Kostelka, de fractievoorzitter van de SP & Ouml;. Ook bij de christen-democraten leken Haiders kansen verkeken. Volgens Andreas Khol, de fractievoorzitter van de üVP, zou het onder de gegeven omstandigheden onmogelijk zijn een vertegenwoordiger van de Freiheitlichen tot voorzitter van het parlement te kiezen. Als op-twee-na-grootste partij hadden de Freiheitlichen steeds één van de drie parlementsvoorzitters geleverd.

Dat lieten Haider c.s. echter niet op zich zitten. Wanneer de üVP hen niet aan een parlementsvoorzitter hielp, zouden de Freiheitlichen Waltraud Klasnic niet tot minister-president van Stiermarken kiezen. Klaarblijkelijk gaf dat argument de doorslag, want vorige week werd de hoogleraar Wilhelm Brauneder (F) tot de derde parlementsvoorzitter gekozen.

Dat uitgerekend Brauneder als compromis-kandidaat naar voren werd geschoven, was nogal verrassend. In het verleden had de man namelijk artikelen geschreven voor omstreden extreem-rechtse tijdschriften. In 1988 schreven enkele studenten een protestbrief omdat Brauneder als hoogleraar sympathie voor extreem-rechtse groepen liet blijken.

Volgens Khol waren er na de rede van Haider binnen de üVP wel 'enkele twijfels' geweest over de Freiheitlichen. “In de tussentijd hebben zij zich echter op een voor ons overtuigende wijze hiervan gedistantieerd.” Dat zijn fractie Brauneder had ondersteund, zou bovendien niet betekenen dat de fractieleden zich met diens ideeën identificeren.

Velen vermoeden echter dat er meer achter steekt. “De verkiezing van Brauneder kan rustig als een test voor een coalitie tussen Freiheitlichen en üVP worden gezien”, vindt Peter Kostelka, de fractie-voorzitter van de SP & Ouml;. Doordat de üVP ondanks alles de mogelijkheid van een samenwerking met Haider niet uitsluit, zou zij volgens Kostelka het aanzien van Oostenrijk in het buitenland aanmerkelijk schaden.

Of het werkelijk tot een rechtse coalitie zal komen, is natuurlijk nog de vraag. Nog altijd voeren de SP & Ouml; en de üVP harde onderhandelingen om tot een regeringsakkoord te komen. Zowel de üVP als de Freiheitlichen ontkennen dat zij geheime afspraken gemaakt hebben. Aan de andere kant maken de christen-democraten er geen geheim van dat zij niet tegen elke prijs met de socialisten willen regeren. “Een coalitie met de Freiheitlichen is niet ideaal, maar het is beter dan de totale chaos”, vindt één van de üVP-onderhandelaars. “Ik merk dat steeds meer partijleden vinden, dat wij de coalitie met socialisten moeten verbreken omdat wij er alleen maar stemmen door verliezen”, vindt een christen-democratische functionaris.

Onderhandelingen SP & Ouml;-leider Franz Vranitzky blijft niettemin optimistisch over herstel van de grote coalitie. De demissionair premier sprak dit weekeinde zijn ongenoegen uit over de üVP-steun aan de verkiezing van de F-parlementsvoorzitter, maar opperde dat de coalitiebesprekingen volgende maand kunnen worden afgerond.

De twee grootste partijen kwamen vorige week tot elkaar over de begroting voor dit jaar. üVP-leider Wolfgang Schüssel greep vorig jaar oktober onenigheid over het budget aan om een breuk te forceren in de coalitie en vervroegde verkiezingen te laten uitschrijven. In de verkiezingsstrijd eiste Schüssel vervolgens dat de criteria voor deelname aan de Emu in Oostenrijk moeten worden gehaald door bezuinigingen, en niet door belastingverhoging zoals de SP & Ouml; wilde. De sociaal-democraten zijn de üVP op dat punt vorige week grotendeels tegemoet gekomen.

Grootste struikelblok is nu de vraag in hoeverre de regeringspartijen gebonden zijn het kabinetsbeleid te steunen. Vranitzky eist vrijwel onvoorwaardelijke rugdekking: hij wil niet nog eens meemaken dat Schüssels üVP de regering laat vallen als hem dat electoraal uitkomt.

De leider van de christen-democraten verlangt echter de vrijheid om per onderwerp zijn opstelling te bepalen. Op die manier denkt Schüssel zich verder te kunnen onderscheiden van de SP & Ouml;. Een tactiek die de afgelopen maanden vruchten afwierp, vindt de üVP-leider: het verval van de partij is bij de jongste verkiezingen tot staan gebracht. En hij hoopt zijn zin te krijgen in het gevecht met de SP & Ouml; door openlijk met Haiders Freiheitlichen te blijven flirten.

De Oostenrijkse kiezers zien blijkbaar niets in een kabinet met extreem-rechts. Terwijl 70 procent een voortzetting van de grote coalitie wil, is maar 9 procent voor een regering van de üVP en de Freiheitlichen.