Longontsteking president tast geloofwaardigheid Kremlin verder aan

Van onze correspondent MOSKOU - Vergeleken bij alle kwalen die Boris Jeltsin al heeft overleefd, is de onrust die nu de kop opsteekt over zijn longontsteking opmerkelijk. Zelfs politici die de president door dik en dun steunen, maken nu voorzichtige geluiden over een periode na Jeltsin.

De Russische financiële markt, die zich gewoonlijk weinig aantrekt van de stormen om het Kremlin, was deze week toch wat nerveus. Speculaties en officiële geruststellingen brachten de aandelenkoersen van slag.

De sombere stemming over Jeltsins gezondheid komt vooral voort uit de hoge verwachtingen die waren gewekt van een president die geheel vernieuwd van de operatietafel zou komen. De batterij artsen die Jeltsin in november door zijn vijfvoudige bypass-operatie heeft geholpen, had grote beloften gedaan. De president zou zich beter voelen dan ooit, als zijn hart eindelijk voldoende zuurstof zou krijgen na jarenlang afgeknepen te zijn. Maar de eerste beelden lieten een Boris Jeltsin zien die nog even zwak leek als voor zijn hartoperatie.

De officiële artsen bleven optimistisch praten, zelfs toen Jeltsin vorige week terug moest naar het ziekenhuis voor een dubbele longontsteking, die hij had opgelopen na ''een bad''. Wat dat voor bad is geweest, gewoon thuis of in een typisch Russisch badhuis met zijn droge hitte, ijskoude baden en afranselingen met berkentakken, lieten de artsen in het midden. Maar het zou niet verbazend zijn als de macho Jeltsin zijn gerepareerde hart op de proef heeft willen stellen in het badhuis, zoals hij vlak voor zijn operatie nog een paar dagen op eendenjacht ging. Zijn artsen blijken heel uiteenlopende opvattingen te hebben over wat voor inspanningen een hartpatiënt zich kan veroorloven. De één vindt naar traditioneel Russisch recept dat een beetje inspanning geen kwaad kan. De ander roept: laat zijn hart met rust.

De chef van de presidentiële medische dienst, Sergei Mironov, gaf woensdag weinig reden voor het officieel gepropageerde geloof dat Jeltsin er snel weer bovenop komt. Zijn longontsteking is een ''tamelijk onvoorspelbare'' ziekte, zei hij. De aandoening kan nog allerlei complicaties veroorzaken, voegde hij eraan toe.

Verder was zijn verslag over Jeltsins toestand vol optimisme. De president staat soms al om half vier 's morgens op om 40 tot 90 minuten papieren te lezen, waarna hij nog een dutje doet. Zijn gedrag is ''meer dat van een gezond iemand dan dat van een ziekenhuispatiënt.'' Toch klonk het allemaal wat vreemd en tegenstrijdig. Er was een duidelijke politieke noodzaak om de president te presenteren als een gezond mens die zijn plicht kan doen, terwijl hij zich als medicus moest indekken tegen alles wat er kennelijk nog mis kan gaan.

Al met al is Jeltsin meer dan een jaar amper meer in het Kremlin geweest. Want de vier maanden dat hij vorig jaar echt in touw was, gingen op aan de verkiezingscampagne waarvoor hij het hele uitgestrekte Rusland bereisde. Die inspanning maakte zijn oude hartprobleem acuut en sinds zijn herverkiezing in juli heeft hij zich alleen maar af en toe vertoond op streng geregisseerde bijeenkomsten. Nooit slaagde hij erin een gezonde indruk te maken

De longontsteking van nu is de laatste druppel in een emmer vol scepsis over de geloofwaardigheid van het Kremlin. Jeltsin-getrouwe kranten en tv-programma's doen steeds ironischer over de president. Politici die nooit een woord verkeerd over de president zeggen, beginnen voorzichtig te praten over verandering van de grondwet die de president vrijwel onbeperkte macht geeft, inclusief de bevoegdheid om zelf uit te maken of hij in staat is te regeren.

De voorzitter van de eerste kamer van het Russische parlement, Jegor Strojev, viel op door zijn vage uitspraak dat de Russische grond ''niet als een icoon'' moet worden behandeld. Op zichzelf is dat geen revolutionaire uitspraak, maar gezien de context en gezien 's mans trouw aan de president, leek het er sterk op dat hij wel wat voelt voor inperking van de presidentiële macht. Want in de regeringskantoren vreest men niet zozeer Jeltsin, als wel diens opvolger. Er is op dit moment maar één politicus die hoge ogen gooit bij de kiezer en dat is generaal buiten dienst, Aleksandr Lebed. Wat hij precies voor man is blijft duister, anderhalf jaar nadat hij in de politiek ging. Dat Lebed een krachtige hand heeft, staat buiten kijf.

Zo'n hard heerschap die duidelijk aast op zo'n machtige post geeft menigeen in de Russische top de zenuwen. Vooral als de eeuwige verhalen over het spoedig herstel van de zittende president keer op keer lucht blijken te bevatten.