Klemzetten lutherse kerk een bewuste actie

De medebewoner gooit eerst het gezamenlijke pand plat en komt vervolgens vragen of er nog wensen over een verbouwing zijn. Ofwel: het conflict over de predikantsopleiding en de teleurstelling van de lutheranen. De auteurs zijn beiden lid van de synode van de Evangelisch-Lutherse Kerk en van het dagelijks bestuur, de synodale commissie.

Die woensdagmiddag in een gebouw met de mooie naam De blije werelt, zal openbaren of voor de hervormde synode het eigen hervormde hemd nader is dan de Samen-op-Weg rok. Het besluitvoorstel van het hervormd moderamen legt de nadruk op de hervormde autonomie, ook al heeft één van de fusie-partners keer op keer gezegd dat hiermee zijn primaire belangen worden geschaad. Daarmee wekt het hervormde moderamen op zijn minst de indruk niet op weg te zijn naar een fusie maar naar een overname. De hervormde synode heeft nu de sleutel in handen.

Op 8 november 1996 is, na enige jaren commissiewerk, door de triosynode besloten de verschillende SoW-predikantsopleidingen wederzijds te erkennen. Het gaat daarbij om de gereformeerde opleidingen te Kampen en Amsterdam (VU), de hervormde opleidingen aan de vier rijksuniversiteiten te Groningen, Utrecht, Leiden en Amsterdam (UvA) en het Evangelisch-Luthers Seminarium te Amsterdam (UvA). Vlak voordat het rapport van de commissie predikantsopleidingen in de triosynode besproken zou worden, bleek de hervormde synode (zonder medeweten van gereformeerden en lutheranen) te werken aan een concentratie van haar vier opleidingen op twee of drie plaatsen. In elk geval zou de opleiding te Amsterdam (UvA) fuseren met die te Leiden en de laatste plaats zou dan tevens de plaats van vestiging worden. Pas nadat een dergelijk voorstel reeds bij de eigen hervormde synode lag, werden de lutheranen ingelicht en ontdekten dezen dat dat voorstel levensbedreigende consequenties had voor het Evangelisch-Luthers Seminarium. Dat Seminarium is sinds 200 jaar aan de UvA gevestigd en al meer dan 25 jaar is er een volledig geïntegreerde kerkelijke opleiding waarin hervormden, lutheranen en doopsgezinden eendrachtig samenwerken. De lutherse synode sprak op 2 november 1996 uit dat een dergelijk besluit dat door één partner (de hervormden) genomen wordt en dat zulke vergaande gevolgen voor een andere partner (de lutheranen) heeft, in dit stadium van Samen-op-Weg toch eigenlijk niet meer denkbaar is.

Het lutherse protest klonk door op de triosynode van 8 november. Onder invloed daarvan werd toen besloten een kleine ad hoc commissie in te stellen die in haar rapport van 7 januari 1997: 'Concentratie kerkelijke opleiding in het westelijk cluster', de mogelijke varianten beschrijft. Over de inhoud is in deze krant al een aantal keren bericht. Ondertussen is duidelijk dat er veel op deze inhoud af te dingen is.

Aan de hervormde synode wordt allereerst de vraag voorgelegd welk uitgangspunt zij wil kiezen: een 'rationeel criterium', waarbij een beslissing wordt genomen puur gebaseerd op wat voor de hervormde kerk zelf van belang is en los van de vraag wat de hervormde kerk zelf van belang is en los van de vraag wat de gevolgen voor de partners zijn. Vanuit dit criterium ligt de keuze voor Leiden volgens de commissie dan voor de hand. Daar tegenover schetst de commissie een 'kerkpolitiek criterium', waarbij verdere besluitvorming over de vestigingsplaats van een gezamenlijke predikantsopleiding in het westelijk cluster in SoW-verband genomen moet worden.

De ad hoc commissie doet de prominente aanbeveling de beide criteria te verbinden. De hervormde synode zou dan haar keuze voor een bepaalde vestigingsplaats (bijvoorbeeld Leiden) kunnen maken tot haar inzet van nadere besluitvorming in SoW-verband. Daarbij zou Amsterdam alsnog als vestigingsplaats voor een gezamenlijke predikantsopleiding bespreekbaar zijn, immers daar zijn de drie al samen aanwezig: de gereformeerden aan de VU en de hervormden en lutheranen aan de UvA. Mochten dergelijke SoW-besprekingen niets opleveren, dan geldt het eigen besluit over de vestigingsplaats.

Het hervormde moderamen negeert deze aanbeveling volledig en kiest in zijn besluitvoorstel aan de synode definitief voor Leiden. De oproep aan de SoW-partners om verdere samenwerking en afstemming op het gebied van de kerkelijke opleidingen te onderzoeken, beschouwen wij als cosmetica. De mede-bewoner gooit eerst ons gezamenlijke pand plat en komt vervolgens vragen of we nog wensen over een verbouwing hebben. Beseft de hervormde kerk nu echt niet dat met een dergelijk besluit de mogelijkheden voor een gezamenlijke predikantsopleiding voor de VPKN voor lange, lange tijd achter de horizon verdwijnt?

Het begrip voor een dergelijk besluit ontbreekt ons te meer daar dit ketenen van de fusie-partners volstrekt overbodig is! Het besluit om uit Amsterdam te vertrekken kan in verband met contractuele verplichtingen pas per 1 januari 2000 geëffectueerd worden. Het zou dan ook absoluut geen vertraging geweest zijn wanneer de aanbeveling van de commissie was gevolgd en een besluit voor Leiden inzet van nadere SoW-besluitvorming was gemaakt; wanneer je daar na bijvoorbeeld anderhalf jaar niets mee bent opgeschoten ligt de weg naar Leiden nog open.

Het frustreren van de samenwerking en het klemzetten van de lutherse kerk is in dit licht en na alles wat wij hierover hebben gezegd een bewuste actie. In de trio-synode van deze week buigen wij ons over de ordinanties voor de VPKN. Het kan niet anders dan dat de ervaringen van vlak daarvoor invloed hebben op de wens bij de lutheranen beschermingsconstructies tegen de grotere en machtigere partners aan te brengen en te handhaven.