De ouwe Telemann laat niet met zich spotten

AMSTERDAM - Wat een toeval! Afgelopen zaterdag beleefde het Concertgebouw de première van de 'Trilogie van de Laatste Dag', een werkstuk van Louis Andriessen. Enkele dagen later kwam er een ander, niet eerder in Nederland gespeeld werk tot klinken, getiteld 'Der Tag des Gerichts'. Componist: Georg Telemann.

Schreef Andriessen zijn driedelige visie op de apocalyps voor het 'verschrikkelijke orkest van de 21-ste eeuw' zoals hij de verzameling strijkers, blazers, tokkelaars en slagwerkers benoemde, Telemann bedde zijn fantasie over de Eindtijd in vier delen, 'Ein Singgedicht in vier Betrachtungen', met behulp van het zich ontwikkelende orkest van de achttiende eeuw. In beide gevallen konden vocale stemmen niet achterwege blijven, want geen apocalyps zonder tekst. Als ik eerlijk moet zijn, had ik meer aan de wijsgerige, soms ironische gedichten die Andriessen selecteerde, dan aan de ellenlange vrome verhandelingen die Telemanns librettist uit bijbel en achttiende-eeuwse geschriften haalde.

Andriessen plaatste 'de laatste dag' in een niet-religieus perspectief ('Je lichaam is dood Kliniek/je geest is dood Physiek'); Telemann koos voor het traditionele religieuze beeld: de zegevierende Heer verwijst de duivelse machten voorgoed 'ins Feuer', terwijl trompetten schallen en het koor in een springend ritme 'die ew'gen Hymnen' liet klinken.

Met Ton Koopman als stuwend centrum temidden van zijn Amsterdam Baroque Orchestra en het geweldig strak en klankrijk zingend ABO-koor en puike solisten (met bariton Klaus Mertens als uitschieter) klonken Telemanns geraffineerde recitatieven, geschakeld met fraaie aria's en opmerkelijke koren (het 'Blitze-koor' kan zich meten met Bachs 'Donner und Blitze') glanzend.

Dat Telemann dit werk schreef in 1762 op 80-jarige leeftijd, zegt iets over zijn vitaliteit. De ouwe Telemann liet niet met zich spotten, want hij leverde binnen een paar jaar voorafgaande aan 'Der Tag des Gerichts' nog vier van zulke avondvullende oratoria af. De Nederlandse Bachvereniging brengt daarvan op 18 (Utrecht, Augustinuskerk), 20 (Amsterdam, Westerkerk) en 21 (Naarden, Grote Kerk) 'Die Tageszeiten', vier 'Betrachtungen' over morgen, middag, avond en nacht. Die uitvoeringen staan onder leiding van de Belgische Telemann-kenner Florian Heyerick. Telemanns 'Laatste Dag' is nog te horen op 7 februari in Utrecht, Vredenburg.