Starr gaat stug door met loopgravenoorlog

Van onze correspondent WASHINGTON - Het Witte Huis mag hem verachten, de meerderheid van de Amerikaanse bevolking mag hem een op hol geslagen bemoeial vinden, maar speciale Whitewater-onderzoeker Kenneth Starr blijft onverstoord zijn juridische loopgravenoorlog voeren tegen president Bill Clinton en diens adviseurs.

Neem zijn beroep op het Hooggerechtshof om te bepalen of de president wel of niet zijn naaste medewerkers Bruce Lindsey en Sid Blumenthal mag afschermen van de jury van onderzoek in de affaire-Monica Lewinsky. Starr wil het tweetal onder ede aan de tand voelen over hun besprekingen met Clinton. Hij hoopt zo verdere bewijzen te krijgen dat Lewinsky in opdracht van het Witte Huis - Clinton zelf of bijvoorbeeld zijn goede vriend Vernon Jordan - heeft gelogen over een seksuele relatie met de president.

Daaruit zou Starr dan de slotsom kunnen trekken dat Clinton in een eerdere getuigenverklaring meineed heeft gepleegd of dat hij probeert de rechtsgang te belemmeren.

Lindsey en Blumenthal hoeven helemaal niet op te draven om te getuigen, redeneren de juridische deskundigen van het Witte Huis. De twee vallen onder het principe van het 'executive privilege'. Dat houdt in dat Clinton zelf vaststelt dat wat hij met zijn adviseurs doorspreekt zo vertrouwelijk is dat of het nationale belang of de positie van de president zelf wordt geschaad als het openbaar wordt gemaakt. Daarnaast houdt het Witte Huis allerlei informatie achter met verwijzing naar het vertrouwelijkheidsprincipe tussen een advocaat en zijn cliënt.

Roepen

Met het oog daarop heeft Clinton meteen na het losbreken van het Lewinsky-schandaal tal van erkende advocaten op zijn verdediging gezet. Die kunnen bij van alles en nog wat roepen: Mogen we in het belang van onze cliënt niet over praten.

Afgelopen woensdag heeft rechter Norma Holloway Johnson - die als arbiter steeds meer een sleutelrol begint te spelen in de strijd tussen Starr en Clinton - vastgesteld dat het Witte Huis zich formeel kan beroepen op dat 'executive privilege', maar dat Starr haar in vertrouwen heeft weten te overtuigen dat het in het belang van het onderzoek is dat hij de medewerkers kan ondervragen. Omdat hij ervan overtuigd is dat het Witte Huis naar het hof van beroep zal lopen, waardoor de voortgang weer voor maanden wordt belemmerd, heeft Starr zich nu rechtstreeks tot het Hooggerechtshof gewend.

Zoiets gebeurt heel zelden en een aanklager of onderzoeker moet het gevoel hebben wel heel sterk te staan wil hij een dergelijke stap doen. Het Hooggerechtshof werkt heel ambtelijk. In de laatste maanden van een jaar bepaalt het welke zaken het in de eerste helft van het daaropvolgende jaar zal behandelen. Daarbij moet worden bedacht dat het hof vanuit één gedachte werkt: toetsing van juridische besluiten aan de grondwet. De uitspraken van de negen rechters hebben daarom vergaande consequenties en het hof wil rustig kunnen afwegen. Ze broeden maanden op uitspraken.

Een verzoek als van Starr gooit die agenda in de war en vooral in de laatste zittingsmaand van het Hooggerechtshof - juni - komt zo'n nieuw agendapunt zeer ongelegen. Omdat het om de positie en het functioneren van de president gaat kunnen de negen ook niet even snel hun standpunt bepalen. Sinds 1947 heeft het hof slechts vijf keer zo'n kwestie urgent genoeg geacht om extra tijd in te ruimen. Het ging dan bijvoorbeeld over het grondwettelijke recht om te staken of het bevriezen van Iraanse banktegoeden tijdens de gijzelingscrisis van 1979.

De meest gevoelige zaak stamt uit mei-juni 1974. President Richard Nixon verzette zich tijdens een steeds grimmiger wordend Watergate-onderzoek tegen de opdracht van lagere rechters om de geluidsbanden vrij te geven van de gesprekken die hij in het Oval Office met zijn staf had gevoerd. Uiteindelijk stapte onderzoeker Leon Jaworski ook naar het Hooggerechtshof en vroeg het Nixon te dwingen te banden af te staan. In het belang van het land. De beslissing was 8-0, unaniem, in het nadeel van het Witte Huis. Al snel bleek dat er fors was gewist in de banden en de val van Richard Nixon werd niet meer te keren.

Het besluit van Starr overschaduwde de afgelopen dagen een andere stap van de onderzoeker, namelijk om Lewinsky te ontbieden bij de FBI, de federale politie, in Los Angeles voor het inleveren van vingerafdrukken en voorbeelden van haar handschrift. Beiden zijn nodig om te kunnen vaststellen of een met de hand geschreven blaadje met instructies aan Lewinsky's voormalige vriendin en collega Linda Tripp inderdaad afkomstig zijn van de ex-stagiaire in het Witte Huis. In het A4-tje wordt Tripp verteld hoe ze moet liegen tijdens een getuigenverklaring over Lewinsky en Clinton.

Kroongetuige af

Het oproepen van Lewinsky duidt erop dat Starr zo goed als van de gedachte is afgestapt om haar met het recht van strafrechtelijke vrijwaring te laten optreden als kroongetuige. De verwachting is dat Lewinsky binnenkort gevraagd wordt te getuigen zonder enig recht. Ook dan zal ze de vraag krijgen voorgelegd of ze destijds een verhouding met Clinton heeft gehad. Zegt ze weer 'nee' dan speelt ze hoog spel, want ze riskeert een lange gevangenisstraf. Doet ze een beroep op de grondwet om die vraag niet te hoeven beantwoorden dan trekt het Witte Huis grauw weg. Want iedereen trekt dan de conclusie: er was een relatie. En dan heeft Clinton onder ede gelogen.