Te rooskleurig beeld van geneesmiddelen in de pers

Van een onzer verslaggevers GRONINGEN - Elk geneesmiddel dat een werking heeft, heeft ook een bijwerking. Toch wordt door journalisten te weinig over die bijwerkingen geschreven. Dat vindt Anke van Trigt, een Groningse farmaceute die vorige week is gepromoveerd op een studie naar de werkwijze van journalisten die over geneesmiddelen schrijven.

Van Trigt sprak met journalisten van dagbladen en vrouwentijdschriften. Ze vroeg hun waar ze hun informatie vandaan halen. De belangrijkste bronnen blijken wetenschappelijke tijdschriften en bladen over gezondheidszorg. Hoog scoren The New England Journal of Medicine en The Lancet.

Informatie afkomstig van de farmaceutische industrie heeft weinig invloed. Die leggen ze terzijde wegens onvoldoende objectiviteit. Wetenschappelijke tijdschriften scoren hoger, omdat de artikelen daarin door een deskundige redactie zijn gescreend.

Van de wetenschappelijke publikaties gaat 26 procent over bijwerkingen. In de massamedia gaat het daar in 14 procent over. De wetenschappelijke pers doet er dus al weinig aan en de kranten halveren die hoeveelheid nog eens. Het liefst komt men met positieve verhalen. Dat geldt ook voor de wetenschapper.

In de kranten is ook weinig aandacht voor onderzoeken die weinig opleveren. Ook dat kan verklaard worden uit terughoudend beleid bij redacties van wetenschappelijke tijdschriften. “Dat is jammer, want ook het ontbreken van een positieve onderzoeksuitslag is kennis. Zo ontstaat er over geneesmiddelen in het algemeen een te rooskleurig beeld.”

Anke van Trigt vindt het jammer dat de media op dit punt tekortschieten, “vooral ook omdat ik niet weet of de voorschrijvers van geneesmiddelen en degenen die ze afleveren voldoende aan voorlichting over bijwerkingen doen. Apothekers worden door journalisten, maar ook door patiënten weinig geraadpleegd. Men weet niet half hoeveel kennis er in een apotheek aanwezig is.”

Van Trigt deed haar onderzoek in de jaren '89 tot '93. Toen sprong de informatie over het hoofdpijnmiddel Imigran er uit. De stroom publikaties kwam op gang na een persconferentie van de fabrikant, Glaxo. “In de eerste berichten werd gemeld dat Imigran bestond en verkrijgbaar was. Kranten berichtten over de werking en wat de migraine-patiënt er mee kon. Vervolgens kwam in één krant het college ter beoordeling van de geneesmiddelen met verhalen dat men nog weinig van het middel wist.”

Belangstelling

Lezers hebben grote belangstelling voor nieuwe geneesmiddelen, volgens onderzoek zelfs meer dan voor sport. De populaire landelijke pers komt het meest aan die wens tegemoet. De serieuzere landelijke kranten het minst. Regionale kranten zitten er tussenin. Journalisten laten doorgaans hun artikel over geneesmiddelen, alvorens het af te geven, eerst nog even doorlezen door een deskundige. “Eén journalist vertelde mij, dat hij dat principieel niet doet. Hij zei dat hij de verantwoordelijkheid voor een stuk niet met een ander wil delen. 'Als er iets niet deugt, moet ik rectificeren', zei hij. Persoonlijk vind ik dat niet de voorkeur verdienen”, zegt Van Trigt.

Volgens haar heeft de Nederlandse apotheker een goed informatiesysteem. Als er iets niet deugt aan een geneesmiddel, kan hij doorgaans alle patiënten die het gebruiken traceren. “Maar het systeem is niet waterdicht. Daarom is het belangrijk dat de pers snel mensen kan waarschuwen.”

In kranten en vrouwenbladen worden niet alle geneesmiddelen gelijk behandeld. Zo wordt er relatief veel geschreven over middelen tegen aids. “In vakkringen ergert men er zich soms aan, dat kanker veel minder aandacht krijgt. Er vallen nu eenmaal veel meer doden door kanker dan door het HIV-virus. Maar ook dit zal wel komen, doordat in de vakpers meer aandacht geschonken wordt aan middelen tegen aids dan aan kankermedicijnen. De preoccupatie van de journalisten zal dus wel niet de oorzaak zijn, maar eerder de aandacht die aids in de professionele literatuur krijgt.”

Ontlenen dagbladjournalisten veel van hun informatie aan de professionele pers, de vrouwenbladen met hun veel langere produktietijden, nemen vaak de brieven van lezers als aanleiding. In de vrouwenbladen zie je regelmatig hetzelfde terugkeren. “Men voelt blijkbaar aan, dat het weer 'ns tijd is voor een stuk over anticonceptie, en - hup - daar gaat het weer over een lichtere pil.”