Zwiepen, morse en raspen onder water verstoord door motoren

Van een onzer verslaggevers HARLINGEN - De mens verpest de liefdesrelaties, de jacht en de onderlinge communicatie van zeedieren door te veel 'onderwatergeluid'. Deze constatering is het nieuwste wapen van de Landelijke Vereniging tot behoud van de Waddenzee, in de strijd tegen economische activiteiten op het Wad.

De natuurbeschermingsorganisatie vindt onderzoek nodig naar geluidsstress bij zeedieren. De restultaten van dat onderzoek moeten meetellen bij het opstellen van een Mer, de verplichte milieu-effectrapportage bij ingrijpende activiteiten (zoals boring voor gas- en oliewinning). Binnenkort wordt er weer zo'n Mer opgesteld voor seismisch onderzoek ten zuiden van Schiermonnikoog.

Wat geluidsproduktie betreft kunnen de zeewezens er zelf trouwens ook wat van. De bruinvis geeft zwiepsignalen en korte pulsen. De gewone zeehond seint morse-signalen uit en klopgeluiden. Zeeslakken maken een raspend geluid. Veel tienpotige schaaldieren tikken met hun scharen of looppoten en de strandkrab maakt geluid door het blazen van kleine schuimbelletjes. De garnaal produceert 'poppende' geluiden en de wenkkrab trommelgeluiden en gezoem. Zien kunnen de zeedieren niet zo goed in het troebele water van het Wad. Daarom zijn de soms minimale geluiden al belangrijk. Zeezoogdieren bijvoorbeeld kunnen gebruik maken van ultrasoon geluid om een prooi op te sporen en ze gebruiken geluid om met elkaar te 'praten'.

Al die geluiden dreigen te worden overstemd door lawaai van scheepsmotoren, mijnbouw, olieplatforms, boorschepen, baggeraars, zand- en grindwinning en visserij. Zoveel lawaai leidt tot stress, gehoorbeschadiging bij zeezoogdieren of zelfs de dood bij enorme geluidsdruk door bijvoorbeeld onderwaterexplosies.

Die effecten zijn al langer bekend. De biologen S. Kraan en Y. van Etten hebben de serie onderzoeken op dit gebied in een rapport bij elkaar gezet en op die manier tot een nieuwe wapen gesmeed in de strijd tegen de menselijke bedreigingen op zee. Want hun literatuuronderzoek mag dan hebben aangetoond dat er weliswaar veel over bekend is, maar met die gegevens is nog nooit iets gedaan. En dat wordt nu toch tijd, vindt de Waddenvereniging.

Het rapport toont overigens óók aan dat het gezegde 'een gewaarschuwd mens telt voor twee', minstens zo sterk in de dierenwereld geldt. Zeedieren profiteren ook van lawaai, omdat dit hen waarschuwt voor gevaar. Bij het vissen met een sleepnet neemt het lawaai van het vissersschip toe en de vissen gaan er als een haas vandoor. Dat leidt tot lagere vangsten.

Maar voor de onderzoekers en de Waddenvereniging overwegen toch de nadelen. Schepen kunnen bijvoorbeeld zeehonden van de zandbanken verjagen en dat kan er toe leiden dat hun achtergelaten kroost dood gaat. Ook vissen kunnen last hebben van geluidsstress. Bij garnalen kan stress groeiremming veroorzaken. De onderlinge communicatie van zeewezens raakt er door verstoord en biologische sonarsignalen, nodig om voedsel te vinden, worden weggedrukt. Scheepsgeluiden kunnen schoolvorming van haring, sprot en makreel verstoren. Vissen worden in het ergste geval 'doof' doordat hun gehoorvlekken beschadigd raken.

De onderzoekers wijzen er op dat voor zeehonden rustgebieden zijn ingesteld tijdens de voortplantingstijd. Dat heeft echter alleen betrekking op geluiden die via de lucht worden voortgeplant en onderwatergeluid, dat een heel ander gedrag vertoont, zou ook een rol moeten spelen.