Taiwanese schepen eindelijk naar China

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Eigenlijk is er nauwelijks iets gebeurd, bagatelliseert China. En Taiwan weigert commentaar. Maar ondertussen bevestigen deze aartsrivalen dat ze een akkoord hebben bereikt over het openen van directe scheepvaartverbindingen.

Dat is opmerkelijk nieuws, want vijftig jaar lang konden de handelsschepen aan weerszijden van de Straat van Taiwan, zo'n 200 kilometer breed, hun goederen alleen overvaren met een omweg van dik duizend kilometer, via Hongkong. De reden hiervoor was, kort samengevat, dat Taiwan zich lang heeft verzet tegen directe handelscontacten met China. Maar omdat Hongkong op 1 juli dit jaar overgaat in Chinese handen, werd het tijd dat Taiwan eieren voor zijn geld koos.

Sinds Taiwan in 1949 toevluchtsoord werd voor de legers en aanhangers van de verslagen Kwomintang, is Taiwans China-politiek altijd geënt geweest op Tsjang Kai-sheks lijn, die erop gericht was om een eind te maken aan de 'communistische rebellie' in China tegen het 'wettige gezag' van de Kwomintang. Van handel kon dus geen sprake zijn.

China dacht daar lang hetzelfde over, maar veranderde in 1981 van tactiek. Toen stelde Peking voor om scheepvaart-, telefoon-, post- en luchtvaartverbindingen weer te openen. Verbetering van de betrekkingen zou uiteindelijk moeten leiden tot de hereniging van Taiwan en China, waarbij het eiland een grote mate van zelfstandigheid zou krijgen als 'speciale autonome regio' (SAR). Maar Taiwan stelde weinig vertrouwen in deze politiek, door de toenmalige Chinese leider Deng Xiaoping gelanceerd met de leuze 'Eén land, twee systemen'.

Wel had de liberalisering van de Chinese economie grote gevolgen voor de Taiwanees-Chinese betrekkingen. Zeker nadat Taiwan in 1987 reizen naar China toestond - onder druk van wat allang praktijk was - groeide de handel tussen beide landen explosief. Inmiddels hebben Taiwanezen rond de 30 miljard gulden geïnvesteerd in ondernemingen in China. Ook de handelsstromen tussen beide landen belopen tientallen miljarden. Die handel bestaat vooral uit export van Taiwan naar China - via Hongkong.

Zeker in het begin mocht deze groeiende handel rekenen op de argwaan van Taiwans regering. De nog immer regerende Kwomintang vreest dat de handelsstromen een groeiende afhankelijkheid teweegbrengen. Peking krijgt er een extra handvat mee om de hereniging kwaadschiks door te drukken.

Die vrees is niet zo ver gezocht. China schrikt voor geen enkel middel terug om Taiwan te isoleren en op de knieen te krijgen, afgezien van een rechtstreekse militaire aanval. De diplomatieke oorlog tegen Taiwan bracht China onlangs een groot succes in Afrika. Taiwan verloor zijn belangrijkste steunpunt, Zuid-Afrika, dat diplomatieke betrekkingen aanknoopte met China - en voldeed aan de daaraan verbonden Chinese eis: verbreking van de betrekkingen met Taiwan. Twee weken geleden gebruikte China in de Veiligheidsraad zijn veto om te voorkomen dat de VN blauwhelmen sturen naar Guatemala. De reden: Guatemala heeft diplomatieke banden met Taiwan.

Vorig jaar was de oorlog bijna compleet, toen China de Straat van Taiwan gebruikte als militair oefenterrein. De 'oefening' viel niet toevallig samen met de eerste directe presidentsverkiezingen op Taiwan. Die waren China een doorn in het oog. Een 'afvallige provincie' heeft natuurlijk geen president nodig, en al helemaal niet een president die democratisch gekozen is, want dat zou vasteland-Chinezen wel eens op rare gedachten kunnen brengen. Bovendien had de gedoodverfde winnaar, Lee Teng-hui, zich bij de Taiwanezen geliefd gemaakt (en bij Peking gehaat) met een politiek van doorbreking van Taiwans isolement in de wereld.

De Chinese weigering om te beloven Taiwan nooit met geweld in te nemen, is een van de obstakels naar normale betrekkingen. Door de diplomatieke valkuilen is rechtstreeks overleg tussen Taiwan en China onmogelijk, ook over handelszaken. Het jongste akkoord is de vrucht van gesprekken tussen hoge ambtenaren die elkaar ontmoetten in het kader van een niet-gouvernementele stichting (China Cross-Strait Shipping Exchange Association).

De vergadering van deze 'organisatie' vond de afgelopen dagen plaats in Hongkong. Symbolisch terrein, want deze Britse kroonkolonie, die nu dient als overslagplaats van het grootste deel van de Taiwanees-Chinese handel, gaat op 1 juli in Chinese handen over, en wordt dan een speciale autonome regio, precies zoals Deng destijds voor ogen had met Taiwan. Voor Taiwan werd het dus hoog tijd om op te houden met het omslachtige, geldverslindende toneelspel. Directe verbindingen tussen China en Taiwan zullen Hongkong trouwens naar verwachting ongeveer 10 procent van zijn omzet in deze sector schelen.

Details over het nu bereikte akkoord ontbreken nog, maar beide zijden bevestigen dat er een overeenkomst is. Die zou de weg vrijmaken voor scheepvaart tussen de Chinese havensteden Fuzhiou en Xiamen, en Taiwans grootste havenstad Kaohsiung. China had graag méér gewild, benadrukte een Chinese onderhandelaar gisteren. Maar Peking rekent erop dat de rest van de buit vanzelf wel zal volgen.