LASTIGE VRAGEN (Jeroen Willems)

Verzamelt u ook kunst?

Dit jaar heb ik met Het Nationaal Toneel Kellendonks roman Mystiek lichaam in het theater gespeeld. De voorstelling was ook uitgekozen voor het Theaterfestival maar helaas kunnen we het organisatorisch niet bolwerken om hem daar nog eens te spelen. Het was heel complex om die roman op het toneel te brengen. Frans Kellendonk is heilig, daar mag je niet aankomen. Dat is ons uit de kritieken wel gebleken. Terwijl ik achteraf juist denk: we hadden nog rigoreuzer moeten zijn in de bewerking.

Na Mystiek lichaam ben ik bezig geweest met de opnames van Consult, een nieuwe televisieserie waarvan afgelopen donderdag deel een is uitgezonden. Televisie is een realistischer medium natuurlijk, waarin die nadruk op het kunstmatige minder sterk kan zijn. Het mooie van theater is voor mij het effect van het moment, de telkens nieuwe samenspraak met de tegenspeler en het publiek. Wat het spannend maakt, is dat niemand een zinnetje twee keer hetzelfde uitspreekt. Voor de toneelacteur ontstaat er tijdens iedere voorstelling weer een iets andere interpretatie, waarop hij moet inspelen.

Televisiewerk daarentegen, vereist een hoge mate van continuïteit. Een dialoog bijvoorbeeld wordt meestal in twee delen opgenomen. Een keer filmen ze A vanuit het gezichtspunt van B en daarna andersom. In de montage worden die beelden afgewisseld. Die twee keren moet de tekst dus zo gelijk mogelijk worden uitgesproken en ieder gebaartje, elke gelaatsuitdrukking moet twee keer exact gelijk zijn.

Na mijn eerste grote televisierol, in Bij nader inzien, werd ik op straat herkend. Dat is voor een acteur toch even een jongensdroom die in vervulling gaat. Maar mijn hart ligt bij het theater. Volgend jaar ga ik bij Hollandia, de theatergroep waar ik eigenlijk bij hoor, zelf een voorstelling maken, in samenwerking met Johan Simons en Betty Schuurman. Uitgangspunt zijn Passoliniteksten waarmee ik al heel lang iets wil doen.

Wat kan je alleen met een dosis humor verdragen?

Theater! Maar humor is een levenshouding.

Heeft u gevoel voor humor als u alleen bent?

Mezelf aan het lachen krijgen, door middel van humor mijn eigen eenzaamheid relativeren, ik vind 't lastig. Dat het theater mijn vak is en dat ik dat alleen met humor kan verdragen, wil niet zeggen dat ik ook mezelf alleen maar met humor beschouw.

Bent u voor uzelf een vriend?

Ik ben in staat om mezelf waardevol te denken. Maar om het gevoel van zinloosheid buiten de deur te houden heb ik meer nodig dan mezelf. Werk, vrienden, liefde. Ik vraag me wel eens af hoe kluizenaars dat doen. Ik denk dat ook een kluizenaar relaties aangaat met dieren of planten. Dat is de mens eigen.

Bent u bang voor de dood en sinds welk levensjaar?

Wat mij van de biologieles het meest fascineerde, waren de verhalen over het zenuwstelsel. Het schijnt zo te zijn dat wij maar twintig procent van onze capaciteit gebruiken. Ik neem aan dat er door die andere tachtig procent ook energieën gaan of kunnen gaan, waarvoor we op dit moment nog niet ontvankelijk zijn. Daar zou een opening kunnen zijn naar een andere werkelijkheid. Voorlopig ben ik er nog niet van overtuigd dat het zo is, en denk ik dat het met de dood gewoon ophoudt. Je weet niet hoe dat is en dat is eng ja. Het allerbangst ben ik eigenlijk dat ik door een wespensteek de pijp uitga. Kwestie van allergie. Een weinig theatraal einde lijkt me dat.

Hebt u vrienden onder de doden?

Sinds Gerard Thoolen is overleden, ja. Hij was een groot voorbeeld voor mij, zijn rol in De smaak van water is onvergetelijk. Thoolens stelregel was: de rol die je speelt is het bakkes dat je opzet. Daaronder blijf je altijd jezelf. Daar ben ik het volkomen mee eens. Tijdens mijn opleiding aan de toneelschool heb ik wel met het zogenaamde method acting kennis gemaakt. Dat is een vorm van acteren waarbij de acteur helemaal opgaat in zijn personage. Robert de Niro is er het beste voorbeeld van. Je leent een ervaring uit je eigen leven aan het personage dat je moet spelen. Daar lag ik dan op de grond van de toneelschool te kronkelen, helemaal opgaand in een afschuwelijk vernederende ervaring uit mijn jeugd. Fan-taaaaaaaaaas-tisch! riep iedereen na afloop. Maar ik voelde me vreselijk slecht, omdat het iets liet zien van mijzelf dat van mijzelf had moeten blijven. Een keerzijde van mijn speelwijze is wel dat je rollen op elkaar kunnen gaan lijken. Zeker als je zoals ik een zeer specifiek stemgeluid hebt. Maar ja, er zijn ook genoeg schilders die tien jaar lang groen schilderen, of rood, terwijl ze zich toch onophoudelijk ontwikkelen.

Zou u onsterfelijk willen zijn?

Wat zou ik ermee aanmoeten? Ik kan alleen maar denken in eindigheid van dingen. Alles wat wij doen in het leven komt in hoge mate voort uit de zekerheid dat wij sterfelijk zijn. Als het nooit zou ophouden, wat is dan de zin van iets betekenen? Stel je bent een groot kunstenaar ... en dat ben je dan voor altijd. Nou daar zit je dan. Ik ben opgevoed met het idee dat we hierna met z'n allen gezellig in de hemel komen. Ik hoor het de kapelaan nog zeggen: dan zijn we allemaal voor eeuwig gelukig.

Hoopt u op een hiernamaals?

Dat je denkt dat er niets is wil niet zeggen dat je het niet hoopt.