Reinaert de Vos heeft last van zijn geweten

GRONINGEN - Het begint al meteen in de bus, onderweg van het Transferium bij Groningen naar het vijftien kilometer noordelijker gelegen plaatsje Middelstum. Lies E. Lijn, razende reporter van GNN (Groninger News Network) vertelt de passagiers over de verschrikkingen van de voorbije Grote Vaderlandse Oorlog. “Wij van de media weten hoe kort het geheugen van de mensheid is - zonder ons heeft de waarheid geen toekomst”, stelt ze onomwonden vast.

Lies E. Lijn - “de 'E' staat voor Emily, maar mijn collega's bij GNN maken er altijd 'e-mail' van” - interviewt rechtstreeks vanuit de bus bewoners in de zogenaamde 'free fire zones': plekken rond de stad waar het nog altijd gevaarlijk is. Uit de gesprekken blijkt hoe het eigenbelang van de bewoners voorop staat. Niet zijzelf, maar anderen zijn schuldig aan hun ellende.

Tweeëneenhalf uur later, op de terugweg naar Groningen, probeert de reporter, opgelucht dat ze de 'free fire zones' heelhuids heeft verlaten, verbinding te krijgen met de Grote Markt, waar werklui aan het Hof van Koning Nobel bouwen. Helaas faalt de techniek, waarna Lies E. Lijn uit haar acteursrol valt en haar passagiers in simpele bewoordingen vertelt wat de (video)beelden eigenlijk hadden moeten zeggen.

Samen met het wel erg armetierige Reinaert de Vos Menu, dat de bezoekers even later à raison van 39,50 mochten nuttigen in het restaurant van het Groninger Provinciehuis, behoorde de dip van GNN's starreporter tot de zwakkere momenten van de première van de opera 'Van alle tijden - van alle streken'.

Buitenlocaties

'Van alle tijden - van alle streken' is een muziektheater-spektakel op locatie in drie akten over de avonturen van Reinaert de Vos. Een bus vervoert de bezoekers naar twee flink van elkaar verwijderde plekken, allebei in de openlucht, waar de verschillende scènes gespeeld worden. 's Middags is dat het terrein van de vroegere Borg van Ewsum in het buitengebied van Middelstum, 's avonds schuif je aan bij het bordes van het monumentale stadhuis op de Grote Markt in Groningen.

In 'Van alle tijden - van alle streken' plaatst regisseur Javier Lopéz Piñón de middeleeuwse fabel van Reinaert de Vos in een samenleving zonder media. Er is geen GNN om te rapporteren over het leed dat Reinaert de Vos veroorzaakt of over de tirannie van Koning Nobel. Er is alleen de alwetende Raaf Tiecelijn, met dezelfde roddelfunctie als GNN in latere tijden.

Reinaert de Vos wordt door zijn companen beschuldigd van het veroorzaken van de Grote Vaderlandse Oorlog en wordt daarvoor in de grote stad berecht. Maar Reinaert ontloopt zoals altijd zijn straf en weet de schuld te geven aan zijn makkers Brune de beer, Isengrimus de wolf en Tibeert de kater, die daarvoor ter dood worden veroordeeld. In de versie van Lopéz Piñóns houdt Reinaert de Vos er een midlife-crisis aan over: “Ik kan niet meer lachen om mijn eigen streken. Ik heb last van mijn geweten.” Zelf ontkomt hij aan zijn straf door de koning de locatie van een schat te tonen. Daar aangekomen doodt hij de koning en - aan het slot - Tiecelijn. Want pas dan is hij vrij.

De meeste rollen in 'Van alle tijden - van alle streken' zijn goed bezet. Vooral tenor Ludwig van Gijsegem valt op in de rol van Reinaert. Ook de mezzosopraan Esthelle Linssen maakt indruk als Reinaerts vrouw Hermeline, evenals de mezzosopraan Esther Been als de koningin Nobeline.

Moraal

In de opera zitten nogal wat - uiteraard moralistische - verwijzingen naar onze maatschappij. Zo draagt de koning een oranje mantel en heeft een scepter met de mascotteleeuw van het Nederlands Elftal. De hofnar gaat gekleed in de vaderlandse driekleur en heeft ook verder alles van een voetbalfan. De ter dood veroordeelde Isengrimus (een fraaie rol van Frans Fiselier) draagt daarentegen een FC Groningen-sjaal. Dat voetbal oorlog is, weten we inmiddels. In de samenleving van Reinaert de Vos wordt er ook voortdurend gestreden. Wie er beter van wordt? Niet het volk. En uiteindelijk ook niet de machthebbers en de deugnieten. Al hebben de laatsten wel de meeste lol.

Drie componisten

Voor de muziek in 'Van alle tijden - van alle streken' tekenden drie componisten: Gerard Ammerlaan, Boudewijn Buckinx en Jacob ter Veldhuis. Het libretto is van de hand van Jo Willems, die eerder met Ammerlaan samenwerkte in de opera 'Ontstaan In grote nood'. Het meeste houvast in 'Van alle tijden - van alle streken' biedt Willems libretto. De muziek van de drie componisten, hoewel wel degelijk passend in elkaars verlengde, vertoont grote verschillen.

Ter Veldhuis schreef de muziek voor de eerste akte en voor de tweede en laatste scène van de derde akte. Zijn muziek verraadt een veelheid aan invloeden, is overwegend welluidend en opvallend goed geschreven voor het veertienkoppige NNO Reinaert-Ensemble, dat kordaat geleid werd door Leendert Runia. Het ensemble is samengesteld uit musici van het Noord Nederlands Orkest en enkele jazzmusici.

Dat laatste was vooral nodig voor de tweede akte, waarvoor Ammerlaan de muziek schreef. Ammerlaans achtergrond ligt in de geïmproviseerde muziek, en dat is duidelijk te horen. Van de drie componisten schreef hij de meest ruimtelijke en doorzichtige muziek. Het scherpe geluid van de gitaar kreeg een hoofdrol, een saxofoon mocht jazzy soleren en de ritmiek kreeg een sterkere nadruk. Ook rockinvloeden waren aanwezig.

Vreemd genoeg ging de muziek die de Vlaming Boudewijn Buckinx voor het eerste deel van de derde akte schreef het ene oor in het andere weer uit. Hoe vakkundig die ook was uitgewerkt, ze kwam zelden uit boven de oppervlakte.

Dat er in een opera meerdere componisten samenwerken, is niet verkeerd - het was niet de eerste keer en zal ook niet de laatste keer zijn - en stilistische contrasten hoeven niet slecht uit te vallen: die tussen Ter Veldhuis en Ammerlaan vulden elkaar goed aan. Des te raadselachtiger dat er aan de afstemming met de derde componist (toevallig een Vlaming) van alles ontbrak.

Het wierp een smet op de verder onderhoudende avonturenvan Reinaert de Vos in 'Van alle tijden - van alle streken'.