'Als we moeten kiezen tussen dieren en extra verkeersdoden, dan weet ik het wel'

Van een onzer verslaggevers UTRECHT - Op drie stukken snelweg in Utrecht gaan volgende maand de lampen uit. Rijkswaterstaat gaat vier maanden lang onderzoeken of de verkeersveiligheid daaronder lijdt. Milieugroepen zijn blij met deze proef, Veilig Verkeer Nederland is afwachtend.

Bezuiniging op elektriciteit en minder lichthinder voor dieren zijn voor Rijkswaterstaat de redenen om de lampen uit te draaien. De grootste zorg betreft echter de veiligheid voor mensen.

Volgens Veilig Verkeer Nederland daalt het aantal ongevallen met 20 procent als een weg wordt verlicht. Of dat omgekeerd ook geldt moet nu blijken uit de Utrechtse proef. De proef duurt te kort om ook het effect op het dierenleven te meten.

De lampen gaan uit op de A12 (het deel door de Utrechtse heuvelrug tussen Utrecht en Arnhem), de A27 (Everdingen-Eemnes) en de A28 (Utrecht-Amersfoort). Het afgelopen jaar heeft Rijkswaterstaat de lichten daar vervangen door een nieuw lichtsysteem, met onder andere kleine oriëntatielampjes die de automobilist op koers moeten houden als de hoofdlampen uit zijn. De hoofdlampen, die op verschillende sterktes kunnen verlichten, zullen wel branden bij regen, slecht zicht of als het druk is.

“We zijn benieuwd hoe dat uitpakt”, zegt woordvoerder B. Woudenberg van Veilig Verkeer Nederland. “Het is natuurlijk waar dat het lichtgeweld op de Nederlandse wegen fors is. Maar als we moeten kiezen tussen extra verkeersdoden en dieren, dan kiezen we voor de mensen.”

Veilig Verkeer Nederland stelt wel voorwaarden aan de proef. Bij de op- en afritten moeten de lampen aan blijven. Ook bij parkeerplaatsen is blijvend licht nodig want, aldus Woudenberg: “Er gebeurt daar veel meer aan berovingen, prostitutie en dat soort dingen dan we weten”.

Wat het effect op het dierenleven zal zijn, blijft onbekend. Het Instituut Bos- en Natuuronderzoek in Wageningen, dat studeert op de effecten van wegverlichtingen, is niet gevraagd mee te doen aan deze proef. Bij Alkmaar onderzoekt het instituut het wel en wee van de grutto langs de A9. “Daar zijn vorig jaar de lampen uitgedraaid op verzoek van omwonenden en natuurgroepen. Nu gaan de lichten op ons verzoek weer aan, zodat we de verschillen kunnen bekijken”, vertelt Dick Jonkers van het Wageningse instituut. Het effect op nachtdieren (de ontregeling van hun bio-ritme is een belangrijk argument van natuurgroepen) wordt niet bestudeerd. “Dat is veel te moeilijk en kostbaar”, aldus Jonkers. “Maar je mag er van uitgaan dat ze er wel bij varen. Het is net als bij inhalen: als je twijfelt moet je het niet doen. Dus als je denkt dat dieren hinder hebben van al dat licht, moet je het uitdraaien. Tenminste als de weg er niet onveiliger van wordt.”

Literatuurstudie heeft Jonkers geleerd dat er nauwelijks harde feiten zijn. “Het is zo complex. Je kunt zeggen dat wegverlichting dieren weg houdt, maar het kan ook zo zijn dat lampen juist dierenleven aantrekken. Het is allemaal heel moeilijk meetbaar.”

Volgens Veilig Verkeer Nederland hebben theoretische becijferingen geleerd dat het aantal nachtelijke ongevallen in Nederland zou oplopen 2 500 tot 3 200 als overal de lampen uit zouden gaan. Of dat ook gebeurt als er, zoals in Utrecht, dimbare lampen en oriëntatielichtjes worden gebruikt, zal nu kunnen blijken.

De verlichting op de Nederlandse snelwegen blijft wel groeien. Nu is 32 procent van de 2 200 kilometer autoweg verlicht (in België baadt 90 procent in het licht). In de komende jaren zal de verlichting worden uitgebreid tot ruim de helft van het autowegennet. In de Randstad, waar nu 70 procent verlicht is, zullen alle snelwegen in het licht komen te staan. Twintig procent van de Nederlandse autowegen loopt door gebieden die gelden als natuurgebied.