Heimwee naar de tijd van het onschuldig terrorisme

ROTTERDAM - 'Zou de dood niet moeten zijn als de duikvlucht van een zwaan: elegant, verlichtend, soepel, zonder het oppervlak te verstoren?' Onder begeleiding van deze woorden van de Amerikaanse schrijver Don De Lillo stort het eerste vliegtuig neer in 'Dial H.I.S.T.O.R.Y.', een film van de Belgische videokunstenaar Johan Grimonprez. Er zullen er de komende 68 minuten nog vele volgen.

Grimonprez onderneemt in zijn film, geproduceerd voor de laatste Dokumenta in Kassel, de bizarre poging de geschiedenis van de afgelopen dertig jaar te vertellen aan de hand van terroristische acties, in het bijzonder vliegtuigkapingen. De film werd donderdag voor het eerst in Rotterdam vertoond, live begeleid door de New Yorkse muziekkunstenaar David Shea.

Grimonprez moet een ongelooflijke hoeveelheid archieven doorgespit hebben om tot deze verbluffende montage te komen. Interviews met slachtofers, met daders, maffe instructiefilmpjes over 'hoe te handelen in geval van kaping', schoonmakers die een vloer met bloed aandweilen, een actie van Amerikaanse piloten met billboards: 'stop hijacking now'. Het geheel roept een verontrustende vorm van nostalgie op, die vooral te maken zal hebben met het overheersen van de jaren zeventig. Dit resulteert in een vreemd feest der herkening met de hoogtijdagen van het politiek geïnspireerde vliegtuigterrorisme: Rode leger, Black Panthers, RAF, de groep Palestijnen die met vliegtuigkapingen de Palestijnse zaak wereldkundig wilde maken. Begeleid door de vette souldreunen van 'Do the Hustle' van Van McCoy verworden de kapingen uit de tijd van de bakkebaarden en de wijde broekspijpen bijna tot grimmige camp en blijft de toeschouwer ongemakkelijk achter: wat te beginnen met dit fascinerend bloedige schouwspel?

Volgens David Shea zit de nostalgie 'm vooral in de 'onschuld' van het terrorisme uit die tijd. “Maar dan bedoel ik de manier waarop mensen in die tijd de media te woord stonden”, zegt hij na afloop van de voorstelling. “Ondanks alle verschrikkingen bleven ze beleefd. In de jaren tachtig zie je dat mensen agressiever worden tegen de reporters, ze zijn niet meer zo gewillig. Ook aan de stewardessen zie je dat ze media-training hebben gehad.”