Een uitweg uit de impasse bij CDA over het lijsttrekkerschap

Er gaan steeds meer stemmen op dat het CDA in een leiderschapscrisis verkeert en dat er snel iets aan moet worden gedaan. Volgens de uitgestippelde procedure zal het partijbestuur de lijsttrekker bij de volgende Kamerverkiezingen pas deze zomer aanwijzen, maar velen vinden dit te laat. Wat te doen? Een suggestie van de vorige vice-voorzitter van de partij. De auteur is oud-vice-voorzitter van het CDA.

Niettemin is het voor een politieke partij die een betekenisvolle rol in de Nederlandse samenleving wil spelen, geen goede zaak dat haar voorzitter in de media geen andere boodschap heeft dan de bestuurlijke mededeling dat hij bij de kandidaatstelling vooral rekening houdt met voortgezette oppositie. Vanuit de oppositie vervult een Kamerfractie natuurlijk een belangrijke controlerende taak en soms slaagt men erin bepaalde zaken tegen te houden. Iets tot stand brengen - liefst op een breed scala van terreinen - is echter alleen mogelijk in een regeringscoalitie.

De uitlating van de heer Helgers is bovendien symptomatisch voor het onvermogen van de partijtop om met enig strategisch vernuft de ideële lijnen van het rapport 'Nieuwe wegen, vaste waarden' en het potentieel van de werkgroep 'Confrontatie met de toekomst' in te zetten voor een partij in beweging. Veel te veel energie is verspild aan de discussie met de Tweede-Kamerfractie over haar functioneren en toekomstige samenstelling. Dat heeft verlammend gewerkt op de verhouding fractie-partij, waardoor noch de fractie, noch de partij-organisatie in beweging konden komen. De impulsen kwamen van daarbuiten: het Wetenschappelijk instituut, het Strategisch beraad, de groep jonge CDA'ers en het CDJA.

Crisis

Het meest pregnant komt die verlamming tot uitdrukking in de lijsttrekkerskwestie. Vooraanstaande CDA'ers als de heren Biesheuvel en Schmelzer spreken over een leiderschapscrisis die snel opgelost moet worden. Terecht waarschuwen zij voor beschadiging van mensen die in dit verband steeds genoemd worden, zoals het drietal Heerma, Lodders en De Hoop Scheffer. Langzamerhand ontstaat de indruk dat geen van de genoemde 'papabili' echt geschikt is. Afgezien van de vraag of die indruk juist is, zet het - wie het ook wordt - hem of haar op achterstand in de te voeren campagne om de kandidaat tijdig te laten uitgroeien tot de enige, echte lijsttrekker van het CDA.

Dan toch maar terugvallen op personen uit de categorie 'kanonnen'? Naar verluidt is men alleen beschikbaar voor het premierschap, niet voor het eenvoudige handwerk van een verkiezingscampagne en voor de rol van oppositieleider. Bij een enkeling zal wellicht ook de vrees leven toch nooit in de schaduw te kunnen staan van de grote voorganger Lubbers, ondanks diens roemloze laatste jaar.

Eigen kandidaten

Wat te doen? Het antwoord op die vraag is een andere: waarom moet de aanwijzing van de lijsttrekker een zaak van de partijleiding zijn; waarom niet tenminste mede van de afdelingen?

De statuten en reglementen van het CDA voorzien al in de mogelijkheid voor gemeentelijke afdelingen om in de procedure voor de aanwijzing van de lijsttrekker eigen kandidaten te stellen. Niets verplicht afdelingen te wachten met een steunactie voor een kandidaat totdat de partijleiding heeft gesproken. Niets verbiedt leden of groepen leden om zo'n actie te organiseren en steun te werven onder afdelingen om te zijner tijd hún man of vrouw te kandideren voor het lijsttrekkerschap.

Het is een type actie vanuit de basis die in andere landen niet ongewoon is. Het komt voor, dat zelfs voor personen campagne wordt gevoerd die tot aan de sluitingsdatum van de kandidaatstelling volhouden niet beschikbaar te zijn, om zich dan toch te laten overtuigen door de groeiende roep van de achterban.

Publicitair is zo'n verschijnsel evenmin te versmaden. Het garandeert het CDA tot aan de Tweede-Kamercampagnes de nodige aandacht in de media. Het biedt jong kader een kans hun gezicht te laten zien naar de leden en afdelingen, en daarbij uit te leggen waarom hun kandidaat past bij de koers van 'Nieuwe wegen, vaste waarden'.

Nieuwsgierig naar namen? Ik noem u er drie: oud-minister Van den Broek, vice-voorzitter Lodders en oud-havenwethouder Smit uit Rotterdam. Tot aan het congres dat de lijsttrekker aanwijst, hoeven zij niet kenbaar te maken of ze beschikbaar zijn. Het wachten is dus op de oprichting van de drie verkiezingscomité's voor deze kandidaten.